Hoşgeldiniz   brazzers porno
Son Dakika

Reji İdaresi Nedir.? Yeniden mi Geliyor ?

09 Ekim 2017

Reji İdaresi Nedir.? Yeniden mi Geliyor ?




Reji İdaresi Osmanlı Döneminde tuz ve tütün tekelini yöneten 1883 tarihli sözleşme ve yabancı sermayeyle 1884 yılında faaliyete geçen, 1887 tarihinde yıllık kârından belli miktarını Duyuni Umumiye İdaresi’ne aktaran ve Avusturya, Alman ve Osmanlı Bankalarının aralarındaki görüşmeler sonunda özel bir kar ortaklığı olarak kurulmuştur. Osmanlıca adı “Müşterek-ül Menfaa İnhisarı Duhaı Devlet-i Aliye-i Osmaniye” olan şirketin Fransızca adı ise “Societe de la Regie Cointeressee des Tabacs de L’Empire Ottoman”dır.

Osmanlı İmparatorluğu’nun aldığı dış borçları ödeyememesi üzerine, yabancı alacaklılarla Muharrem Kararnamesi adı verilen bir anlaşma yapılmıştı. Anlaşmaya bağlı olarak İmparatorlukta bazı vergileri toplamak ve dış borçların ödenmesini sağlamak üzere bir de Düyunu Umumiye idaresi kurulmuştu. Muharrem Kararnamesi ile tütün tekeli ve tütün öşürü Düyunu Umumiye İdaresi’ne bırakılmıştı. Oysa Fransız tahvil sahipleri, Düyunu Umumiye’yi tütün ekiminden doğrudan pay almaktan vazgeçirip, tütünü düzenleyip vergilendirmek üzere, kendilerinin ayrı bir idare kurmalarına ikna ettiler. Muharrem Kararnamesi de böyle bir örgütün kurulmasına olanak veriyordu.

Bu üç uluslar arası bankanın tekeline bırakılan İmtiyaz süresi otuz yıl idi. Düyunu Umumiye idaresi tekelden vazgeçmesi karşılığında Reji gelirlerinden öncelikle pay alma hakkını elde etti. Geriye kalan gelirler de Reji İdaresi ve Osmanlı Hükümeti arasında paylaşılıyordu. Reji şirketi, ihraç edilecek tütün dışındaki tütünün tamamını satın alacaktı. Tütün yetiştirmek isteyenlerin her yıl yeniden Reji’den izin almaları gerekiyordu. Reji, hasat öncesi ve sonrasında tütünün miktar ve niteliklerini yetiştiricilerin temsilcileri ile birlikte belirlerdi. Tütünün yalnız yetiştirilmesini değil, aynı zamanda yurtiçinde işlenmesini de elinde bulunduruyordu. 


Devletin borçlarını halktan kesilen vergilerle ödeme amacı ile kurulan Düyun-ı Umumiye İdaresinden Reji şirketine devredilen Osmanlı tütünleri idaresi yabancı sermayeye dayalı ilginç bir özelleştirme modeli olarak yorumlanır. Kurucu sermaye kaynakları Avusturya,Fransa,Almanya, İngiltere kökenli olup her bir meşhur Rotschild ailesinin sahip ya da ortak olduğu gruplardır.

Reji idaresinin Samsun, İzmir, İstanbul, Selanik ve Trabzon gibi şehirlerde tütün işleme ve sigara fabrikaları vardı Buralarda yerli işçi ve öteki personel çalıştırırdı. Reji İdaresinin Duyunu Umumiye İdaresi gibi, Osmanlı Devleti’nin siyasal bağımsızlığı ile bağdaştırılması mümkün değildi. Bir tütün tekeli olarak, fabrika ve tesislerinde belirli bir istihdam yaratırken aynı zamanda fiyatları düşük tutarak ve yerli tütün fabrika ve tesislerinin kapanmasına yol açarak ülke ekonomisinde yol açtığı önemli zararları vardı. Reji İdaresi altında tütün kaçakçılığı ülke çapmda önemli boyutlara ulaşmıştı. Reji, kaçakçılarla mücadele için maaşlı “kolcular” çalıştırıyordu. Reji, alım fiyatını kendisi belirliyordu. Köylü, Rejiden izinsiz kendi içeceği tütünü bile saklayamazdı. 3 kuruşa Rejiye sattığı tütüne, içmek için bile 10 kuruş ödemek zorundaydı. İzinsiz tütün ve tuz taşımanın cezası ise ölümdü. Reji, denetim için Kolcu’luğu örgütlemişti.42 yıl süren Reji idaresi süresince kaçakçı, Kolcu ve zabıtadan ölenlerin sayısının 20 bin kadar olduğu ileri sürülür.Bugün bir çok halk türküsünde bu kolcuların yaptığı zulümler anlatılır.

Osmanlı Hükümeti, her ne kadar kendisine ayrılan gelir payından, Hazine’ye önemli bir kazanç sağlamayı ummuşsa da baştan beri Reji İdaresi’nden memnun kalmamıştı. Reji İdaresi de Devleti, kaçakçılığa karşı mücadelede işbirliği yapmamakla suçlamakta idi. Trabzon’da ve İmparatorluğun öteki yörelerinde üretici halk, Reji’nin verdiği düşük fiyatları ve tekelci uygulamaları yoğun biçimde protesto etmiştir.

1912’de Reji’ye son verilmek istendi. Ama Trablusgarp ve Balkan Savaşları sırasında 1 milyon 500 bin lira borç karşılığı, Reji İdaresi 1914’ten başlayarak 14 yıl daha uzatıldı. Sonunda Tütün reji sistemi, henüz, cumhuriyeti ilan edilmeden toplanan İzmir İktisat Kongresi’nde alınan bir kararla Reji İdaresi kaldırıldı. Reji kaldırıldıktan sonra 4 Mart 1925’te Atatürk’ün direktifiyle TEKEL kuruldu.

Bugünlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülecek “Torba Yasa” ile tütünde çok önemli düzenlemeler yapılacak. Düzenlemeler aynen kabul edilirse 1925’te kaldırılan Reji İdaresi adeta yeniden kurulmuş olacak.

Aslında 20 binden fazla köylümüzün katledilmesine yol açan yabancı emperyalistlerin tütün pazarımıza yeniden sahip olmaları, Özallı yıllarda başladı, DSP-MHP-ANAP ve AKP Hükümetleri döneminde yeniden başladı.

Özal, ulusal pazarımızı yabancı sigaraya açtı. Emperyalist tekeller hücum etti iç pazarımıza. 1995’te TEKEL’in pazarımızdaki payı yüzde 82’ye düştü. 2005’te ise yüzde 33’e geriledi.

TEKEL’den geri kalan, Adana, Ballıca, Bitlis, Malatya ve Tokat sigara fabrikalarının 2008’de British American Tobacco’ya (BAT) satılmasıyla, ulusal pazar tümüyle yabancıların eline geçti.

Gerek üretim ölçeği gerekse istihdam düzeyi bakımından Türkiye’nin en büyük kamu işletmelerinden olan TEKEL’in özelleştirilmesi yeni-liberal politikaların Türkiye özelinde ortaya çıkardığı sonuçlardan biridir. 1980’den bu yana devam eden serbestleştirme ve özelleştirme politikalarıyla tütünde de devlet tekeli kırılmıştır. Yerli-yabancı şirketlere yurt içinde sigara üretme, fiyatlandırma, dağıtım ve satış olanağı sağlanmıştır. Devletin tütün üretimine verdiği desteği çekmesiyle tütün ekim alanları hızla daralırken, sigara ve tütün ithalatı önemli bir artış göstermiştir. TEKEL’in altı sigara fabrikası (Samsun, Tokat, Malatya, Adana, Maltepe, Bitlis) kentlerin merkezinde kalmış arsalarıyla birlikte bir İngiliz-Amerikan şirketi British American Tobacco’ya 2008 yılında satılmıştır.Danışmanlık firması ise Amerikan firması Citigroup idi. (Tütün Sektöründe Yabancı Yatırım: Reji Deneyimi Işığında Bugünü Anlamak. Melda Y.Öztürk, Nuray Ertürk Keskin, Çalışma ve Toplum, 2013/2,92 ) (Devam edecek)

Seyithan ALTAŞ

Paylaş
69 Kez Görüntülendi
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

EN ÇOK OKUNAN HABERLER

Sitede yayınlanan yazılar ve yorumlardan yazarları sorumludur. Yayınlanan yorumlardan www.rizeninsesi.net sorumlu tutulamaz. ) Sitedeki tüm harici linkler ayrı bir sayfada açılır. Sitemizde yayınlanan haber, köşe yazıları ve fotoğraflar izin alınmaksızın kaynak gösterilse dahi, herhangi bir ortamda kullanılamaz ve yayınlanamaz.
Reklamı Gizle