KARADENİZ DOĞAL AFETLERİ TAŞKIN, SEL, HEYELAN… | Rizenin Sesi
Hoşgeldiniz   brazzers porno
Son Dakika

KARADENİZ DOĞAL AFETLERİ TAŞKIN, SEL, HEYELAN…

02 Ağustos 2018

KARADENİZ DOĞAL AFETLERİ   TAŞKIN, SEL, HEYELAN…




 ”ÇOKSU – YOKSU” 

ve  BÖLGESEL SU KONSEYİNİN ÖNEMİ  

KARADENİZ DOĞAL AFETLERİ … TAŞKIN, SEL, HEYELAN… 

 GENEL BAKIŞ 

 Çamur ve heyelan, sel, taşkın rengi hepimizi fazlasıyla sıkan, kafamızı allak bullak eden bir renk… Değil mi?  

Yine heyelan, sel, taşkın yine telafi edilemeyecek kayıplar, yok olan aileler, feryatlar, acılar, üzüntüler… Bunlara layık mı Doğu Karadeniz halkı? Yeşiliyle mavisinin bütünleştiği şirin kentimiz Rize, bu felaketleri hiç de hak etmiyor.  

Elli yıla yakın yazıyor, çiziyor, değişik vesilelerle, yurtiçi ve yurtdışı kongre, sempozyum, panel, toplantı, oturumlarda, yazılı-sözlü-görsel basında defalarca, bıkmadan usanmadan, su ile ilgili sorunları gündeme getirmeye ve bu sorunları da bir slogan haline dönüştürmeye çalışıyorum :



“ÇOKSU-YOKSU SORUNLARI” diye.  

Ne demek oluyor?   

Suyun fazlası da azı da, doğru dürüst yönetilemiyorsa, “O” sizi yönetir, azı da çoğu da büyük sorunlar meydana getirir. Suyun fazlası taşkın, sel ve heyelanlara sebep olurken, kıtlığı da kuraklık ve tarımsal sorunlara sebep olur.  

Buna göre, bölgemizde “ÇOKSU SORUNU ÇOK, YOKSU SORUNU YOK” 

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde, suyun fazlasıyla başımız sıkıntıdadır. Fakat buna karşılık, ülkemizin diğer bölgelerinde yaşanan kuraklıkla bir derdimiz yok.  

Elimizdeki mevcut kayıtlara göre, 1929’dan bu yana suyun rol oynadığı felaketlerden sel, taşkın ve heyelanlarda, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde 1000 cıvarında insanımızı kaybettik; maddi zararlar çok büyük. Belki maddi zararları, önceden alınacak önlemlerle sıfırlamak olası değil ama parayla ölçülmesi mümkün olmayan can kayıplarını, muhakkak ortadan kaldırmamız olasıdır.  

NEHİR HİDROLİĞİ – ŞEHİR HİDROLİĞİ   

Taşkınlar, seller, su baskınları vb söz ederken, su ile ilgili sorunlara bağlı olarak, hidroliği iki bölümde inceleyebiliriz :  

 Nehir hidroliği – Şehir hidroliği  

Birinci durumda, yağışlardan akışa geçen suların bir akarsu yatağında kabararak, etrafındaki alanlara taşması ve zarar vermesi söz konusudur.  

İkinci durumda, şiddetli yağışlardan akışa geçen suların, kentlerde, geçirimsiz alanlarda akışa geçmesiyle meydana gelen zararlar söz konusudur.  

Şehir veya kent hidroliğinde, şiddetli yağışlar, kırsal anlamda, önceden geçirimli geçirimli alanlarda, yeraltına sızan miktarlar daha fazla olurken, kentleşmeyle oluşan geçirimsiz alanlarda ise, sızmalar çok azalırken, akışa geçen miktarlarda fevkalade artışlar oluyor ve bizim sıkça rastladığımız, kentlerin sular altına kalarak, drenaj sorunlarıyla karşılaşıyoruz. Bu durum, doğrudan, yerel yönetimlerin alanına giriyor.    

Burada büyük hatalar ve görüş ayrılıkları ortaya çıkıyor. Bir çok cadde ve sokak, artık, dereye dönüşerek, ismi değişerek gündeme giriyor.   

En basit görülen ızgaralar, rögarlar çoğu kez yabani bitkilerle, incir ağaçlarıyla kapanıyor. Atasözlerimizde olduğu gibi, ‘’Ocağında İncir Ağacı Büyüsün’’ atasözü, ister istemez akla geliyor tabii.    

Nehir hidroliğindeki taşkınlara göz atacak olursak, bu alanda meydana gelen felaketlerde yüzlerce can kaybı oluşuyor.  

SUYUN ROL ALDIĞI DOĞAL AFETLER, ESAS FAKTÖRLER  

     1.TAŞKINLAR 

  1. HEYELANLAR-TOPRAK KAYMALARI, ZEMİN HAREKETLERİ
  2. DERE YATAKLARINA VE DENİZ KIYILARINA OLUMSUZ MÜDAHALELER,

   ÇARPIK YAPILAŞMA, KIYI VE ARAZİ EROZYONU, DENİZ TAHRİBATI 

  1. YANLIŞ ARAZİ KULLANIMI VE YÜZEYSEL EROZYON, BİTKİ ÖRTÜSÜNÜN TAHRİBATI 
  1. KÖYDEN KENTE GÖÇ SORUNLARI VE BERABERİNDE GETİRDİKLERİ (İŞ OLANAKLARI

   ARAMA, SAĞLIK GÜVENCESİ, EĞİTİM KOŞULLARI) 

  1. ULAŞIM SORUNLARI, ÇARPIK VE PLANSIZ KENTLEŞME, ÇARPIK ALTERNARİF

   UYGULAMALARI 

  1. SU-TOPRAK KİRLENMESİ, HER TÜRLÜ SIVI VE KATI ATIK SORUNLARI,

    ÇÖP DEPOLAMA VE DİĞER ÇEVRE SORUNLARI 

  1. İÇME SUYU SORUNLAR 

TEŞHİS-REÇETE-TEDAVİ  

Olaya biraz değişik açıdan ve basitleştirerek bakacak olursak, “TEŞHİS-REÇETE-TEDAVİ” şeklinde inceleyebiliriz. Olayın teşhisi etabında, bilimsel olarak, hastalığın ne olduğunu biliyoruz. Bir kere, su şle ilgili afetlere  çözüm aramak için, bölgenin çok yerel olarak, 1/5000 ölçekli sel, taşkın, heyelan risk  haritalarının, hiç zaman kaybedilmeden çıkarılmaya  başlanması gerekir. Zaman zaman bazı kesimlerde, 1/25000 ölçekli haritaların çıkarıldığından söz edilmektedir.

Bu haritalar, Gündoğdu heyelan ve sellerinin meydana geldiği mesafe yaklaşık olarak 3 km. olarak alırsak, bu mesafe, 1/25000 ölçekli  haritada sadece 12 cm. olarak gözükür ve bu da bize sadece istikşafi (genel) bir bilgi verir;  detayını göremeyiz. 



Zira, Doğu Karadeniz Bölgemiz bir Konya Ovası değildir, bazen her 100 metrede bile alabildiğine değişen hidrolojik koşullar göze çarpmaktadır. Onun için çok yerel olarak bölge özelliklerini verecek, özellikle yerleşim yerlerinin 1/5000 ölçekli, taşkın, sel ve heyelan risk haritalarının elde edilmesi kaçınılmazdır.  

Belirlenecek bu haritalarda 1., 2., 3. vb derecede heyelan, sel ve taşkın bölgelerine göre yapılaşmaya gidilecek, ona göre ruhsatlar verilecektir. 

Yağış ölçüm istasyon şebekesi optimizasyonu yapılmalıdır. 

Yanlış arazi kullanımından vazgeçilmelidir. 

Ruhsat ve yapılaşma anarşisini ortadan kaldırmalıdır. 

Riskli afet ve heyelan bölgeleri haritaları hazırlanmalıdır.  

BÖLGESEL SU KONSEYLERİ KURULMALI  

Bir an evvel, araştırmacı ve bilim adamlarından, uyugulamacı kurumlardan, sivil toplmu örgütlerinden oluştuturulacak bölgesel su konseyleri kurulmalı ve zaman zaman, felaketler gelmeden önce, toplantılar yapılıp, zaralarının nasıl en aza indirilebileceği, felaketten önce ve sonra nelerin yapılması gerektiği tartışılmalıdır. Bu su konseyleri, valilerin başkanlığında, İl Koordinasyon Kurulları gibi çalışmalıdır.  

Hastalık bellidir. Reçete bölümünde, üniversitelerin ilgili bilim dalları çözümü vermektedir. Bölgede, özellikle kırsaldaki yapılaşmanın, büyük çoğunluğu, arazinin jeolojisine, topografyasına, yapılaşma özelliklerine dikkat edilmeden gerçekleştirilmektedir. “Benim arazim, benim evim, başkası niçin karışacak?” mantığı herhalde, “TEMEL FIKRALARI”nda bulunur. Kırsaldan kentlere göçle birlikte, bu yapılaşmada, herhangi bir kontrol mekanizması, yol gösterici yoktur. Riskli bölgelerde, dere ve akarsu yataklarında yapılaşma alabildiğine sürer gider.  

Hastalığın tedavisinde de sıkıntılar vardır. Ayrık sistem yerleşimin hakim olduğu bölgemizde, diğer bölgelere göre, uygulamacı kurumlar, bu plansız ve çarpık yapılaşmanın yanında, yetersiz kalmakta, keşmekeş daha da büyümektedir. Herkesin evi kendi arazisinde olduğuna göre, her eve bir yol, su, elektrik, kanalizasyon, haberleşme hattı vb gerekmektedir.  

Bu olaylar ve felaketler hemen hemen her yıl bölgede meydana gelmekte, ocaklar söndürmektedir. Her olayın arkasında bir “KRİZ YÖNETİMİ KOMİTESİ” oluşturulur ve orada bir şeyler konuşulur. Bunun, zaman kaybetmeden başka bir yeri yoktur. Ve bu faaliyetin, yukarıda sözünü ettiğim “TEŞHİS-REÇETE-TEDAVİ” bağlamında herhangi bir yeri de olmamalıdır. Zira hırsız her defasında evimize girmekte, daha sonra, hırsızı nasıl kovarız diye param parça oluyoruz. Halbuki hırsız eve girmeden, tedbirimizi almamız gerekir. Buna da “RİSK YÖNETİMİ” diyoruz. İşte asıl çözüm buradadır. Örneğin; Valilik yönetiminde, içinde başta üniversitelerin ilgili bilim adamları olmak üzere, uygulamacı kurumlar, sivil toplum örgütleri, muhtarlar vb bir araya gelerek, bu risk yönetimi komitelerini oluşturmalı, afetler meydana gelmeden incelenmeli, araştırılmalı ve çözüm önerileri ortaya konulmalıdır.  

Suyun asıl faktör olduğu sel, taşkın ve heyelanlar bölgemizde sıkça görülmekte olup, bölgemizin yıllık yağış ortalaması, yer yer, Çayeli ve Hopa civarlarında 2500 mm’ye varmaktadır. Bu yıllık yağış ortalaması, İç Anadolu Bölgesinde 650 mm. civarındadır. Görüleceği gibi, ülkemiz, hidrolojik açıdan çok değişik yağış rejimlerine sahip olup, özellikle son yıllarda bütün dünyamızı kasıp kavuran “KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ” ne bağlı olarak, ülkemizin birçok bölgesinde, yağış miktarları azalacakken, bölgemizde daha da artacağını, katılmakta olduğumuz ulusal ve uluslararası toplantılarda, hararetle tartışmaktayız.  



Bölgemizdeki bu doğal afetler, kaldı ki, bu küresel iklim değişikliğine bağlı olarak, yağışlar alabildiğine, “YEREL ve ZAMANSAL DEĞİŞİMLER” gösterecek ve bölgemizdeki artacak yıllık yağışlara göre daha da artacaktır.  

Ülkemizde bazı yörelerde artan yağışlarla taşkın, sel ve heyelanlar artacakken, bazı bölgelerde kuraklıklar baş gösterecektir. Büyük ölçekte bunun örneklerini, dünyada, birçok ülkede görmeye başladık bile. 

SUYU YÖNETEBİLİYOR MUYUZ?  

Dolayısıyla bir an evvel “SUYUN YÖNETİMİ çok daha verimli yapılmalıdır. Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, artık suyu tek elden yönetmek üzere, Devlet Su İşleri, bir an evvel “SU KAYNAKLARI BAKANLIĞI”na dönüştürülmeli ve faaliyetlere başlanmalıdır. Aksi halde, her zaman olduğu gibi, olaylar meydana gelecek, acılar, ahlar, vahlar, dövünmeler, kriz komiteleri vb oluşturulmaya devam edilecek. “AYNI TAS AYNI HAMAM”“GEÇTİ BOR’UN PAZARI SÜR EŞEĞİ NİĞDEYE”“ATI ALAN ÜSKÜDARI BOYLAR” atasözleri ve benim hiç sevmediğim, tepki duyduğum, acılı “TEMEL FIKRALARI” sürüp gidecek heyhat…  

Üniversiteli ve bölgeden bir bilim adamı ve araştırmacı, çamur, heyelan ve taşkın rengini sevmeyen biri olarak, “BİNİNCİ KEZ” yaptığım gibi, bir kez daha vurgulamak istiyor, “UMARIM SON OLUR DİLEĞİYLE”, ölenlere Allah’tan rahmet, geri kalanlara ve hepimize başsağlığı diliyorum.  

Yine de, güzel ve yerinde bir atasözümüzle, sözümü bağlayayaım:  

”DEREDE EV YAPMA SEL ALIR, TEPEDE EV YAPMA YEL ALIR”  

Ne kadar da güzel demiş atalarımız. Ama, onların tamamı diplomasız idiler.  

 

Prof. Dr. Hızır ÖNSOY 

Paylaş
265 Kez Görüntülendi
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

KARADENİZ DOĞAL AFETLERİ TAŞKIN, SEL, HEYELAN… için 1 yorum

  1. naturmen 53 dedi ki:

    hocamız hızır bey yıllarca bu konu üzrerinde bir sürü yazı yazdı ama dinleyen yok..yazılanlardandan ders alınmadığı sürece bu olaylar ve afatlar devam eder…dere yataklarında bilhassa aşırı derecede verilen mıcır ve taş ocakları ve yanlış HES yapılanmaları bu sel olaylarını daha da artırmış olup rant uğruna bu iş den vazgeçilmeli artık….







Sitede yayınlanan yazılar ve yorumlardan yazarları sorumludur. Yayınlanan yorumlardan www.rizeninsesi.net sorumlu tutulamaz. ) Sitedeki tüm harici linkler ayrı bir sayfada açılır. Sitemizde yayınlanan haber, köşe yazıları ve fotoğraflar izin alınmaksızın kaynak gösterilse dahi, herhangi bir ortamda kullanılamaz ve yayınlanamaz.
Reklamı Gizle