Yazı Detayı
25 Kasım 2019 - Pazartesi 15:00 Bu yazı 488 kez okundu
 
RİZE KALESİ.... NEDİR BU PONTUS KRALLIĞI?
Bayram Ali KAVALCI
bayramalikavalci@rizeninsesi.net
 
 

Med İmparatorluğunun yıkılmasından sonra İran’da ortaya çıkan pers imparatorluğu, M.Ö.520 yılında ülkeyi 22 yönetim bölgelerine satraplık deniyor ve bu bölgeler “satrap” denilen geniş yetkilerle donatılmış valiler tarafından yönetiliyordu. Bu satraplıklardan biri de pintim satraplığı idi. Trabzon ve Rize Pont  satraplığı içinde yer alıyordu.  


Büyük İskender’in ölümünden sonra kurulan devletlerden biri de Pontus Krallığıdır. Pontus’un sınırları zaman içinde değişikliğe uğramakla birlikte “Pontus” ismi Batı’da Kızılırmak ve terme Irmağı veya Pophogoina, kuzeyde Karadeniz, doğuda Kolhis ülkesi, güneyde Kalatya ve Kapedokya ile çevrili coğrafi bir bölgeyi ifade etmektedir. Kızılırmak doğuya doğru uzanarak kucağına aldığı topraklarla birlikte Çoruh ağzına ulaşır. İşte burası Pontus ' dur. Karadeniz ' in adı Romalılar gelmeden önce  Pont Ahsaena idi Iskitçe veya iranca bir kelime olan Ahsaena “ koyu ” veya “ karanlık " anlamına  gelmektedir. Pont ise deniz anlamına geliyordu. Pont bölgesi de bu denizden ismini almakta idi. Romalılar bu denize Pont Euxinus demişler ki “ Euxinus  Ahsaena ' dan alınmış olması gerekir.  


Pontus Krallığı dört bölgeye ayrılmıştı. Bu bölgelerden biri Kıyı Bölgesi Valiliği idi. Trabzon ve Rize bölgesi Sannika adıyla bu valiliğe bağlı bulunuyordu. Valiler halkın güvenliğini sağlamak ve krallığın hazinelerini muhafaza etmek gibi biri mali ve diğeri idari olmak üzere iki önemli görevi yerine getiriyorlardı.  


Pontus krallığının hangi tarihte ve nerede kurulduğuna dair bilgi veren kaynaklar farklı şeyler  söylüyorlar. Pontus krallığının M. Ö. 301 ' de kurulduğunu söyleyenler olduğu gibi bu krallığın M. Ö. 280 tarihinde kurulduğunu söyleyenler de mevcuttur. Kurulduğu şehir olarak Çankırı, Niksar, Amasya ve Sinop ' un isimleri geçmektedir. Niksar ' da Pontus krallığına ait sarayların kalıntıları bulunmuştur.  


Ayrıca Yeşilırmak boylarında kral konutlarının varlığına dair bilgilere  rastlanmıştır.  Amasya,  Pont Satraplığının merkezi idi. Bu nedenle Pontus krallığının da ilk başkenti olabileceğini düşündürmektedir. Pontus Krallığı nerede kurulursa kurulsun şurası bir gerçektir ki krallığın gelişme devrinde ( M. Ö. 183 ) Sinop şehri başkent yapılmış ve Pontus krallığının son hükümdarı başkent Sinop ' ta defnedilmiştir. 


Pontus Krallığının kurucusu Pers soyundan I. Mithradedes ' tir. ( I. Mihirdat ). Mihirdat M. Ö. 301 yılında ülkenin başına geçti. Selovaklara karşı bağımsızlık mücadelesinde bulundu ve 280 tarihinde taç giydi.  I. Mithradedes ' ten sonra krallık yapanlar arasında yayılma politikası izleyenler olmuştur. Bunlar içinde Ariobarsanes II . ve III . Mihirdat , I . Pharmakes , IV . ve V. ve VI . Mihirdat ' ın  isimleri  geçmektedir.  


Pontus krallığı, VI . Mithradedes ( Mihirdat ) Eupatör döneminde altın çağını yaşamıştır. Trabzon ve Rize bölgesi I . Pharnakes tarafından M. Ö. 180 tarihinde Pontus hâkimiyetine girmiştir. Pers İmparatorluğunun yıkılışından M. Ö. 180 tari hine kadar geçen sürede Rize bölgesi hakkındaki bilgiler eksiktir. Muhtemeldir ki, bu dönemde ve hatta daha sonraları bile Trabzon ' dan Çoruh ağzına kadar olan bu bölge yerli kavimler ve bunların şefleri yönetiminde idiler.  


Bu dönemde Partların ( Arsaklılar da denir ) , Rize dağlarının güney lerini zorladığını biliyoruz.  Rize bölgesi bir ara Arsaklıların egemenlik alanı içine de girmiş olabilir. Arsaklılar M. Ö. 247 ve M. S. 224 yılları arasında İran ' da bir devlet kurmuş ve Doğu Anadolu ' nun bir kısmına hâkim olarak Karadeniz kıyılarını zorlamıştı.  


Büyük Mithradedes de denilen VI . Mihirdat, babasının ölümü üzerine küçük yaşta kral oldu. ( M. Ö. 120 ) . Beş yıl kadar annesinin vesayetinde ülkeyi yönettikten sonra annesini hapsederek idareye  tamamen  hakim oldu. Kısa zamanda Kırım ' ı ve Kolhis ' i topraklarına kattı. Anadolu ' nun kuzey kıyıları, Karadeniz ' in kuzeyi  ve doğusu, çepeçevre Pontus Krallığının  hâkimiyetine girmişti. Trabzon ve civarı ve Kolhis  dâhil  Doğu Karadeniz kıyıları, Pontus devletinin maden, kereste ve gemi ihtiyacını karşılıyordu.  


Mithradedes, babasının ölümünden sonra Pontus Krallığının egemenliğinden çıkmış olan  Pophlogonia  ve Galatya ' yı Bitinya Krallığı ile paylaştı ise de daha sonra M. Ö. 95 ve 93 yılları arasında aralarında  vukubulan savaşları kaybetti. 88 tarihinde Romalıları yenerek Ege kıyılarını zaptetti. 85 tarihinde Romalı komutana yenilince zaptettiği toprakları geri vermenin yanında bütün donanmasını da harp tazminatı olarak Romalı komutanlara teslim etmek zorunda kaldı. 


Romalılarla sürekli savaş halinde oldular. 83 tarihinde yeniden saldıran Romalılara karşı üstünlük sağladı, 74 ' te Roma Konsülü Marius Aurelius Cotta ' yı Kadıköy ' de yendi. Roma üzerine yeni bir sefere hazırlandığı bir sırada oğlunun da aralarında bulunduğu geniş bir halk ayaklanması başladı. İsyan başladığı sırada Kırım ' da bulunan kral, kendisini kölesine öldürterek hayatına ve imparatorluğuna son verdi.  İmparatorluğun bütün toprakları Romalıların eline geçti ( M. Ö. 64 ) . VI . Mithradedes Eupator ’ un cenazesi  Romalı komutan Pompeius ' un buyruğu ile Pontus ' un başkenti Sinop ' a getirilip defnedildi.  


Romalı tarihçi Strabon ’ un Coğrafya adlı eserinde anlatıldığına göre Pontus kuvvetlerini takip eden Romalı General Ponpeius'un askerleri Bayburt ' tan Karadeniz kıyılarına inerken  Heptakomet '  lerle  ( Yediköylülerle ) karşılaşır.  Roma askerleri burada yedikleri delibaldan zehirlenirler ve Roma ordusunun iki bölüğü bu vahşi insanlar tarafından yok edilir. Burasının yedi köyler anlamına gelen Kuraiseba yani günümüzdeki İkizdere olması kuvvetle muhtemel görülüyor.  


Trabzonlu Tarihçi Mahmut Goloğlu, Pontus Devleti ' nin bölgede yaşayan Alazonlar, Amazonlar, Beşirler,  Buşirler, Tibarenler, Tirallar, Haldiler, Sanlar, Katagonlar , Marlar , Makronlar , Massinekler , Kolhlar ve Lazlar gibi yerli kavimler tarafından kurulduğunu, bu kavimlerin Yunanlılıkla hiçbir alakasının bulunmadığını   söyler . Rıza Nur ' a atfen Kolhların Koman  


Türklerinden bir oymak olduğunu ve ta Asurlular zamanında ( M. Ö. 1183 - 1093 ) Karadeniz kıyılarına gelip yerleştiklerini belirtir. '  


Meydan Laurus ve Kültür Ansiklopedileri, Rize Kalesi ’nin Pontus Krallığı zamanında yapıldığını söyler. Eğer bu iddia doğru ise Rize kale si ’nin M. Ö. 180 ila 64 tarihleri arasında yer alan bir zaman dilimi içinde yapılmıs olması gerekir. M. Ö. 120 - 64 yılları arasında Pontus Krallığı yapmış olan Büyük  Mithradedes,  bölgenin maden ve kerestesinden yararlanıyordu. Rize Kalesi’nin de bu dönemde ticaret ağırlıklı bir konaklama yeri olarak yapılmış olması mümkün görülüyor.  


Rize Kalesi Büyük Justinyan ( 527 - 565 ) zamanında da önemli bir tamirat görmüş ve muhtemelen genişletilmişti. Burada bahsedilen kalenin, Piriçelebi mahallesinin üst yanını teşkil eden ve Vali konağının bulunduğu tepede yer alan “ Kale - i Köhne ” olduğunu tahmin ediyoruz.  


Bugünkü Rize kalesine gelince, bu kaleyi inceleyen uzmanlar, bu kalenin duvarları ile Alexios II ( 1297 - 1330 ) döneminde yapılan Trabzon Kalesi 'nin batı surları arasında benzerlikler kurarak Rize Kalesi ’nin de bu dönemde yapıldığını veya esaslı bir onarımla yenilendiğini söylüyorlar.  


Halk arasındaki yaygın kanaate göre Rize Kalesi Cenevizlilerden kalmadır. Rize halkının Trabzon İmparatorluğu yerine Cenevizlileri zikretmesi dikkat çekicidir. Cenevizliler ve Venedikliler Trabzon İmparatorluğunun izniyle Karadeniz kıyılarında ticaret yapıyorlar ve bu arada Rize ' ye de sık sık uğruyorlardı.  Bu nedenle Rizelilerin Trabzonlu Rumlardan ziyade Cenevizlileri tanımış olmaları doğal karşılanmalıdır. Cenevizli veya Trabzon İmparatorluğunun kurucuları olan Rumlar, her ikisi de Rize halkına yabancı idi. 

 

Kaynak: Tarihçi Orhan Naci AK 

 

 
Etiketler: RİZE, KALESİ...., , , NEDİR, BU, PONTUS, KRALLIĞI?, ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
22 Kasım 2019
ÖMÜR DEDİĞİN NEDİR? DALDA BİR KURU YAPRAK
365 Okunma.
18 Kasım 2019
RİZE’NİN TARİHİ VE COĞRAFİ DURUMU BİLGİLERİ
187 Okunma.
02 Ekim 2019
EN KIYMETLİ DEĞERLERİMİZ YAŞLILARLA DOĞRU İLETİŞİM
238 Okunma.
24 Eylül 2019
KANAL İSTANBUL PROJESİ YA OLACAK YA OLACAK
231 Okunma.
21 Ağustos 2019
GÜVENLİ BÖLGE ÖNCESİ TSK’NİN FIRAT KALKANI BAŞARISINI HATIRLAMAK
1220 Okunma.
19 Ağustos 2019
DÜNYANIN BAŞINA BELA OLAN ABD’NİN DOĞUŞU
333 Okunma.
15 Ağustos 2019
YEŞİL ÇAY VE KANSER
408 Okunma.
08 Ağustos 2019
DENİZİ KARA, KARAYI PARA YAPAN BAŞKAN EKREM ORHON
293 Okunma.
07 Ağustos 2019
NEDEN KURBAN KESERİZ?
193 Okunma.
29 Temmuz 2019
EMEKSİZ VE EKMEKSİZ SAĞLIK OLMAZ
205 Okunma.
26 Temmuz 2019
BEYAZ ÇAY NEDİR? NE DEĞİLDİR?
225 Okunma.
23 Temmuz 2019
ÇAYIN RİZE’YE GELİŞ SERÜVENİ
352 Okunma.
10 Temmuz 2019
TÜKETİCİLER OLARAK ORGANİK ÇAY TÜKETİMİNİ ARTIRMALIYIZ
216 Okunma.
27 Haziran 2019
TURİST VE SÜRÜCÜLERDEN OVİT TÜNELİNE YOĞUN İLGİ
364 Okunma.
23 Haziran 2019
GEÇEN YIL HİZMETE GİREN TANAP BORU HATTI
221 Okunma.
19 Haziran 2019
DÜNYA’DA ARTTIKÇA ARTAN IRKÇILIK
261 Okunma.
10 Haziran 2019
İNGİLİZ SİYASETİNİN TEHLİKESİ
287 Okunma.
04 Haziran 2019
RAMAZAN BAYRAMIMIZ BAŞLADI
264 Okunma.
01 Haziran 2019
BAYRAM GÜNLERİMİZ BAŞLIYOR
309 Okunma.
28 Mayıs 2019
KADİR GECESİNİN ÖNEMİ
295 Okunma.
23 Mayıs 2019
FİTRE VERMEK
311 Okunma.
22 Mayıs 2019
RİZE ÇAYI HAYATTIR, İNSAN İSE ŞEKERDİR
221 Okunma.
21 Mayıs 2019
DOYMAYAN GÖZ
288 Okunma.
20 Mayıs 2019
DEĞERLERİMİZİ YAŞATMAK HEPİMİZİN GÖREVİDİR
308 Okunma.
15 Mayıs 2019
RAMAZAN MUHABBET VE İNFAK AYIDIR
296 Okunma.
25 Nisan 2019
Öşür
434 Okunma.
09 Nisan 2019
Tefsirden Din Öğrenilmez
538 Okunma.
04 Nisan 2019
Ayasofya Camisinin müzeye Çevrilmesi.
404 Okunma.
04 Nisan 2019
Su stresi ve İsrafı
239 Okunma.
Haber Yazılımı