Yazı Detayı
18 Kasım 2019 - Pazartesi 08:24 Bu yazı 192 kez okundu
 
RİZE’NİN TARİHİ VE COĞRAFİ DURUMU BİLGİLERİ
Bayram Ali KAVALCI
bayramalikavalci@rizeninsesi.net
 
 

Siz değerli okuyucularıma ve bilhassa yeni genç nesillere, İlkçağ ve Ortaçağ’dan Pontus Krallığına kadar, Rize’nin geçmiş tarihi ve coğrafi durumu bilgilerini öğrenme ve tazeleme açısından, 2000 yılında basılan “ Rize Tarihini Orhan Nacı AK” isimli, Rize Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü yayınları olarak basımı gerçekleştirilmiş, o yıllar içerisinde Rize’mize 8 kaynak eser kazandıran, şehrimizin yetiştirmiş olduğu önemli değerimizden olan emekli yönetici, eğitimci-yazar Orhan Naci AK hocamızın Rize Tarihi kitabından aktarmış olacağayım. 

 

Bugün bir hayli yaşlanmış olmasına rağmen, çok şükür sağlığı yerinde olan Orhan Naci Ak hocamıza, Rize’mizin tarihine, medreselerine, el sanatlarına, Yöresel mutfağımıza, şairlerimize, Halk şiirlerimiz ve kültürümüze kazandırmış olduğu çok sayıda değerli eserden dolayı şükranlarımı sunuyorum. Kendisine ve ailesine Allah’tan sağlıklı uzun ömürler diliyorum. b.a.k. 

 

Rize’nin de içinde bulunduğu Doğu Karadeniz Bölgesi, herhangi bir medeniyete merkezlik yapmadığı gibi, ilkçağda doğup gelişen medeniyetlerin ve bu çağda kurulan devletlerin de etki alanı dışında kalmıştır. 

 

Doğu Karadeniz Bölgesinin bir başka özelliği ise güneyden zor geçit veren yüksek dağlarla çevrilmiş olması ve Batı’dan Doğuya Doğudan Batı’ya geçişi engelleyen ve zorlaştıran derin vadiler ve her mevsim bol sulu akan ırmaklarla kesilmiş olmasıdır. Bu coğrafi yapısıyla bölgemiz, nüfus hareketlerine, göçlere ve savaşlara oldukça kapalı kalmıştı. Yağışlı iklimi ve tarıma elverişli olmayan arazi yapısı nedeniyle de insanları fazla cezbetmemişti. Bu nedenlerden ötürüdür ki tarihi kaynaklar, Doğu Karadeniz Bölgesinden ve bu bölgenin özelliklerinden pek az bahsetmişlerdi.  


M.Ö. 2000 yılında Anadolu’ya gelip yerleşen ve burada güçlü bir devlet kuran Hititler (M.Ö.1850-1180), Doğu Karadeniz’e hakim olamamış, ancak bu bölge halkı, öz yönetimlerini koruyarak az bir süre Hititlere itaat etmişlerdi.  


Hititler, Kuzeydoğu Anadolu’yu, özellikle Karasu vadisini AZZİ diye adlandırmışlardı. Hitit kaynaklarında bu bölge için “Azzi Hayası Memleketleri” tabiri kullanılmaktaydı. Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu, Kars  Tarihi  adlı eserinde N. Adoniz’den naklen “M.Ö. 15. Yüzyılda Yukarı Fırat bölgesinde üç memleket bulunduğunu ve bu memleketlerden Azzi’nin Rize ve Gümüşhane bölgesini, Hayasa’nın Erzurum, Bayburt ve Erzincan bölgesini, İşuvanın’nın ise Tunceli ve Elazığ sahasını kapsadığını sanıyoruz” dedikten sonra II.  Murşil zamanında (1346 -1320) Hititlerin, Azzi ülkesini itaat altına aldığını ve buranın kralı  Annia’yı  hayatının sonuna değin Hititlerin başkenti Hattuşaş’a tabi kılarak,  Hayasa  ve Azzi  Vasal  memleketlerini Kapadokya’ya gelebilecek tecavüzlere karşı birer koruyucu uc  beyliği gibi kullandığını belirtmektedir. 


Yukarıda söylediğimiz gibi Doğu Karadeniz Bölgesi bir devlet veya medeniyete merkezlik yapmadığı için tarihi kaynaklar tarafından doğrudan ele alınmıyor, komşu devletlerle ilişkileri yönünden nadiren bahse konu ediliyor. 'İlkçağın önemli tarihi kaynaklarından biri olan Heredot Tarihi Doğu Karadeniz’de her hangi bir yer ismi vermeden Halys ırmağının yanı Kızılırmak’ın doğusu ile Kolhis’e kadar olan bölgeden ve bu bölgede yaşayan kavimlerden bahsetmektedir. 


Bu kavimlerin kimler olduğunu ileri sayfalarda ele alacağız. Şimdi ise Kolhis bölgesinden kısaca söz edelim. Karadeniz’in doğusundan denize dökülen Rion ırmağı, Kolhis denilen bölgenin merkezini oluşturur. Bu bölge 


Kafkas dağlarından Çoruh nehrine kadar geniş bir alanı içine alır. Bazı tarihçiler bu bölgenin  Kalapotomoz deresine yani İyidere’ye kadar uzandığını, bazıları da Trabzon’u içine alacak şekilde geniş bir alana yayıldığını söyler. 


Umumi tarih kitapları, M.Ö. 16. Yüzyılda yaşayan Mısır Kralı Sesostris’in Ankara’yı aşarak Avrupa’ya geçtiğini, İskitler ülkesine giderek İskitlere boyun eğdirdiğini yazar. Heredot, bu konu ile ilgili olarak Mısır Kralı Sesostris’in “Oradan geri dönerek Phasis’e geldiğini, ordunun bir kolunun burada kalıp ülkeye yerleştiğini, ancak Sesostris’in bütün bunları kendi isteği ile mi bıraktığını, yoksa askerlerin bu gezginci seferden usanıp Phasis kıyılarında kalmayı kendilerinin mi istediğini bilmiyorum” dedikten sonra  Kolhis’te kıvırcık saçlı insanlar gördüğünü, buralar halkının Mısırlılar gibi sünnet olduklarını, Mısır ketenini aynen Mısırlılar gibi yetiştirdiklerini belirtir. 


Bazı tarihi kaynaklar, Doğu Karadeniz bölgesine KHALDIK ülkesi diyorlar. Trabzon’dan doğuya doğru uzanan bu bölgeye Khaldık denmesinin sebebi ne olabilir? Khaldi Urartuların en büyük milli tanrısı idi. Bu ismin, 


Urartu devletinin yıkılışından sonra Khaldi dinine bağlı kalıp Erzurum’un kuzeylerine çekilen Urartu boylarına alem olduğu ve böylece bu bölgeye isimlerini verdikleri şeklinde bir iddia vardır. Urartu boyları buralara gelmiş midir? Yoksa Khaldi dini mi buralarda yaşama imkanı bulmuştur? Burası bilinmemektedir. İslam Ansiklopedisi, Bayburt’un Khaldi ülkesi içinde yer aldığını sahilde oturan halkın iç kesimlerde oturan halka Hald dediklerini, Bayburt şehrinin kuzeyinde bulunan ve bir ovanın da Hart ismini taşıdığını, ayrıca Haldilerin Sami ve Arı ırklarından olmadıklarını zikretmektedir. (Kaynak: Rize Tarihi-Orhan Naci AK) 

 
Etiketler: RİZE’NİN, TARİHİ, VE, COĞRAFİ, DURUMU, BİLGİLERİ, ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
25 Kasım 2019
RİZE KALESİ.... NEDİR BU PONTUS KRALLIĞI?
506 Okunma.
22 Kasım 2019
ÖMÜR DEDİĞİN NEDİR? DALDA BİR KURU YAPRAK
368 Okunma.
02 Ekim 2019
EN KIYMETLİ DEĞERLERİMİZ YAŞLILARLA DOĞRU İLETİŞİM
239 Okunma.
24 Eylül 2019
KANAL İSTANBUL PROJESİ YA OLACAK YA OLACAK
233 Okunma.
21 Ağustos 2019
GÜVENLİ BÖLGE ÖNCESİ TSK’NİN FIRAT KALKANI BAŞARISINI HATIRLAMAK
1221 Okunma.
19 Ağustos 2019
DÜNYANIN BAŞINA BELA OLAN ABD’NİN DOĞUŞU
335 Okunma.
15 Ağustos 2019
YEŞİL ÇAY VE KANSER
409 Okunma.
08 Ağustos 2019
DENİZİ KARA, KARAYI PARA YAPAN BAŞKAN EKREM ORHON
294 Okunma.
07 Ağustos 2019
NEDEN KURBAN KESERİZ?
198 Okunma.
29 Temmuz 2019
EMEKSİZ VE EKMEKSİZ SAĞLIK OLMAZ
206 Okunma.
26 Temmuz 2019
BEYAZ ÇAY NEDİR? NE DEĞİLDİR?
227 Okunma.
23 Temmuz 2019
ÇAYIN RİZE’YE GELİŞ SERÜVENİ
354 Okunma.
10 Temmuz 2019
TÜKETİCİLER OLARAK ORGANİK ÇAY TÜKETİMİNİ ARTIRMALIYIZ
219 Okunma.
27 Haziran 2019
TURİST VE SÜRÜCÜLERDEN OVİT TÜNELİNE YOĞUN İLGİ
366 Okunma.
23 Haziran 2019
GEÇEN YIL HİZMETE GİREN TANAP BORU HATTI
222 Okunma.
19 Haziran 2019
DÜNYA’DA ARTTIKÇA ARTAN IRKÇILIK
262 Okunma.
10 Haziran 2019
İNGİLİZ SİYASETİNİN TEHLİKESİ
288 Okunma.
04 Haziran 2019
RAMAZAN BAYRAMIMIZ BAŞLADI
266 Okunma.
01 Haziran 2019
BAYRAM GÜNLERİMİZ BAŞLIYOR
312 Okunma.
28 Mayıs 2019
KADİR GECESİNİN ÖNEMİ
297 Okunma.
23 Mayıs 2019
FİTRE VERMEK
313 Okunma.
22 Mayıs 2019
RİZE ÇAYI HAYATTIR, İNSAN İSE ŞEKERDİR
222 Okunma.
21 Mayıs 2019
DOYMAYAN GÖZ
289 Okunma.
20 Mayıs 2019
DEĞERLERİMİZİ YAŞATMAK HEPİMİZİN GÖREVİDİR
309 Okunma.
15 Mayıs 2019
RAMAZAN MUHABBET VE İNFAK AYIDIR
297 Okunma.
25 Nisan 2019
Öşür
435 Okunma.
09 Nisan 2019
Tefsirden Din Öğrenilmez
540 Okunma.
04 Nisan 2019
Ayasofya Camisinin müzeye Çevrilmesi.
405 Okunma.
04 Nisan 2019
Su stresi ve İsrafı
241 Okunma.
Haber Yazılımı