Reklamı Geç
YAZARLAR
RİZELİ TUZCUOĞLU AİLESİNDE UNUTULMAZ İKİ PORTRE
Fatih Sultan KAR
12 Mayıs 2022 - Perşembe 13:03

TUZCUOĞLU HALİT AĞA VE DURSUN (TOSUN) TUZCU

1874 yılında Rize’ de doğdu. 18 Eylül 1823 Tarihli Sultan 11. Mahmud’ un fermanı ile Rize Mültezimliği

Tuzcuoğlu Seyid Osman ve oğulları Tahir Ömer, Abdülhalit, Abdülaziz, Seyyid Abdülhamit, Abdülreşit, Ahmet Mikdat’a verilmişti. Babadan oğula intikal ederek gelen Rize Ayanlığı dolayısıyla Tuzcuoğullarının aynı zamanda asker toplama ve bu kuvvetlerle sınırların korunmasında ve asayişin sağlanmasında da görevli idiler. Tuzcuoğlu ailesinin mülkü olan ve Rize'de genel park olarak kullanılan yer deniz kıyısındaydı ve üzerinde yapılar vardı. Fakat Ruslar işgal sırasında iki kişilik küçük deniz uçaklarının yanaşabilmesi için bu binaları yıktılar ve burasını meydan haline getirdiler. Rize şehir merkezinde yer alan Tuzcuoğlu Memişağa Parkı Rizeli Tuzcuoğlu ailesinin evladı Memiş Ağa tarafından yıllar önce Rize Belediyesi’ne bağışlanmıştı. Tuzcuoğulları Rize için faydalı işlere imza atmış insanları yetiştiren bir ailedir. Bu yazımızda Rize ilinin ve ülkemizin kurtuluşuna gönül veren Tuzcuoğlu Halit Ağa ve Rize siyasetinin 1950 / 60’lı yıllarının renkli ismi Dursun (Tosun) Tuzcu’ya yer vereceğim.

 

 

GÖNÜLLÜ VATAN FEDAİSİ

Milli Mücadele döneminde Trabzon Müdafaa-i Hukuku Milliye Cemiyetinin Rize Şubesi’nde yer alan Tuzcuoğlu Halit Ağa, Sakarya’ ya gönderilecek gönüllülerin toplanması, donatılması ve götürülmesinde de birinci derecede rol aldı. Rize’den toplanan gönüllülerden bir grubun başında İzmit-Kandıra bölgesine giden Halit Ağa, 14 Mayıs 1921′ de kurulan 41. Alayda, İpsiz Recep Müfrezesi ile birlikte 3. Tabur olarak yer aldılar. 3.Tabur içinde bir birliğin komutanı olarak Sakarya savaşı ve Büyük Taarruza katılan Halit Ağa’nın, büyük cesareti ve kahramanlık gösterdi. Sakarya savaşı sırasında Yunan ordusuna geceleri sürekli baskın düzenleniyordu. Bu baskınlar için genellikle “ gönüllü fedai grupları” seçilirdi. Ancak bu işi en iyi bilen ve yapan da “Karadeniz uşakları” idi. 22 gün ve 22 gece aralıksız devam eden bu meydan muharebesinde dinlenmede bulunan Tuzcuoğlu Halit Ağa grubu, yine dinlenmede olan bir Yunan birliğini basmak için gönüllü oldular.

 

KİMSEYİ GERİDE BIRAKMADI

Keşif kollarının bildirdiğine göre bulundukları noktaya 500-600 m. mesafedeki Yunan birliğini basmak için Rizeli gönüllüler silahlarını kontrol edip helâlleşirler. Çete Yunanlıları baskına uğrattı. El bombası olanlar el bombalarını attı, olmayanlar mavzerlerini konuşturdu. Yunanlılar neye uğradıklarını şaşırdılar. Çok geçmeden başlayan karşı ateş üzerine çete çekilmeye başladı. Çeteden vurulanlar oldu. Komutanları Tuzcuoğlu Halit Ağa idi. Halit Ağa, yanında vurulan Karadenizli gönüllüleri orada bırakmadı. Yunanlılar vurulup yaralanan gönüllüleri çok ağır işkence ederek öldürüyor. “Bırak beni git Halit Ağa, beni taşıyamazsın. Yunan geliyor. Kendini kurtar” ısrarına rağmen Halit Ağa kimseyi geri de bırakmıyordu. Evet onlar arkadaşlarını cephede terk etmedi. Sırtlayıp götürdü. Yalnızca arkadaşlarını değil, ülkeyi milleti de...

 

Büyük Taarruza da katılan Halit Ağa zaferden sonra Rize’ ye döndü. 1936 yılında öldü. Mezarı Rize’ de aile kabristanlığındadır.

 

TUZCUOĞLU HALİT AĞA’DAN HATIRALAR

EŞKİYAYI ASKERE SEVK ETTİRİYOR KAHRAMAN YAPIYOR

93 Harbi’nin cereyan ettiği yıllar. 1877-1878 yılları. Rize bölgesinde eşkıyalar halkı çok rahatsız ediyor. Soygun olayları halkı iyice bezdirmiş durumda. Eşkıyalar halktan sürekli haraç alıyor. Zamanın yönetimi eşkıyalarla başa çıkamıyor, daha doğrusu eşkıyaları yakalayamıyor. Bu yüzden yönetim Halit Ağa'ya başvuruyor. O tarihlerde genç yaşta olan Halit Ağa, eşkıyaların yoğunlaştığı Kurayı Seba'ya bugünkü adıyla, İkizdere'ye gidiyor. Bölgede sözü geçen Ekşioğlu Hafız Nusreti buluyor. Onun vasıtasıyla eşkıyalarla bağlantı kuruluyor. Yapılan temaslar sonunda Hafız Nusret “Onları ben götürüp teslim edeyim ama, cezalandırmasınlar, askere göndersinler” diyor. Halit Ağa bu şartı zamanın mutasarrıfına intikal ettiriyor. Mutasarrıf şartı kabul ediyor; böylece anlaşma yapılır. 93 savaşı devam ediyor. Eşkıyalar Mehmet, Mehmet'in amca çocukları Hasan, Hüseyin kardeşler ve ötekiler Rus sınırına, cepheye sevk ediliyor. Rus cephesinde, Hasan, Hüseyin kardeşler Ruslarla savaşıyor, büyük kahramanlık gösteriyorlar, Ruslara büyük zayiat verdiriyorlar. Savaş sırasında Hasan, Hüseyin kardeşler şehit oluyorlar. Şehit kardeşler Hasan, Hüseyin Borçka'da gömüldüler. İki şehit kardeşin mezarı bölgede ziyaret yeridir. Halk iki şehidin mezarını ziyaret eder.

 

Halit Ağa son yıllarda dünyadan elini eteğini çekmişti. Sakin bir hayat, yaşardı. 20-25 kadar küpeli keçisi vardı. Bu keçilerin çenelerinin altında aşağıya doğru uzamış küpeye benzer et parçaları olurdu. Halit Ağa bu keçileri çobanla birlikte gezdirir, otlatırdı. Gününü böyle geçirirdi.

 

RİZE’NİN MEŞHUR HALİT AĞA KİRAZI

Halit Ağa, İstanbul’dan, Beylerbeyi Sarayı'ndan Rize'ye bir kiraz fidanı getirdi, bahçesine dikti ve çoğalttı. Başkaları ondan, bu kirazdan fidan aldılar, bahçelerine diktiler. Böylece kiraz Rize'ye mal oldu. Bu kiraza Halit Ağa kirazı derler. Günümüzde bu kiraz Rize'de bu isimle anılır. Kirazın bir özelliği vardır. Sapıyla ucu arasında kahverengi bir çizgi bulunur. Bu çizgi başka kirazlarda yoktur. Bu kiraz günümüzde Rize'de Halit Ağa kirazı adıyla satılır.

 

RİZE SİYASETİNİN RENKLİ İSMİ: TOSUN TUZCU

Dursun Tuzcu Rize siyaset tarihinin renkli isimlerinden biridir. Demokrat Parti de sevilen çevresi olan bir insandı. Fiziki yapısından dolayı kendisi Tosun Tuzcu diye anılırdı. Demokrat Parti’nin Rize’de teşkilatlanmasında ve il yönetimlerinde görev yaptı. Dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, Bakan Ahmet Tevfik İleri, Milletvekili Osman Kavrakoğlu’nun Rize seyahatlerinde mitinglerinde en ön tarafta yer alırdı.

 

TUCUOĞLUKONAĞI’NDA YAŞADI

1907 yılında Rize’de doğdu. Dedesi Tuzcuoğlu Hurşit, babası Hafız Hüsnü, annesi ise İsmail ağanın kızı Emine’dir. Mehmet Sabri, Nadide, Ali Rıza, İsmail Hakkı, Dursun (Tosun), Mürrüvet, Salihe, Gülizar, Hurşit, Merzuka isimli on kardeşli bir ailenin çocuğudur. Rize ilinin meşhur Tuzcuoğlu Konağı’nda yaşamıştır. Rize’de Beş Ev isimli kitabın yazarı Necati Şen kitabında yer verdiği beş evden biri Tuzcuoğlu Konağı’dır. Şen kitabın hazırlanması aşamasında Tosun Tuzcu’nun bilgilerinden yararlanmıştır. Ayrıca Mahmut Goloğlu, Erzurum Kongresi isimli eserinde Milli Mücadeleye güç katan Rizelilere yer vermiş, bilgileri Tosun Tuzcu’dan almıştır. 1979 yılında Rize’de vefat etmiştir.

 

*Kaynak

Erzurum Kongresi Mahmut Goloğlu Nüve Matbaası 1968

Rize’de Beş Ev Necati Şen Fono Matbaası 1967

Rize Tarihi Ali Taşpınar Şahıs Baskısı 2004

Rize Çayeli Hatıraları 1 Süleyman Kazmaz Birlik Matbaası 2010

 

*Kurtuluşuna gönül veren Tuzcuoğlu Halit Ağa’yı ve Rize siyasetinin renkli ismi Dursun (Tosun) Tuzcu’yu rahmetle anarken, bilgilere ulaşmama katkı sağlayan Ahmet Tuzcu kardeşime teşekkür ediyorum. Başta Rize’de sevilen sayılan ve esnaflık yapan Hasan Tuzcu ve Yavuz Tuzcu ağabeylerim başta olmak üzere Tuzcuoğlu aile bireylerine sağlık ve mutluluk diliyorum.

Adınız
Yorumunuz
Hiç yorum yapılmamış.

Diğer Yazıları

ADAM VAR.. ARKADAN VURAN AYAKKABI BİLE OLSA KALLEŞTİR
ÇAY GELDİ RİZE ŞEN OLDU
TARİHE IŞIK TUTAN MATERYALLER RİZE BELLEĞİ VE RİZE SPOR MÜZESİ
MUZAFFER İSTİF AMCAMIZ’DAN İBRETLİK ŞİİR
BİR TARİH HAZİNESİ MEDET KOPUZ
DENİZDEN UZAKLAŞAN DENİZ ŞEHRİ RİZE
EY RUH NERDESİN? RİZESPOR RİZELİLERİNDİR
BİZ NE ZAMAN “KÜME”DEN KURTULACAĞIZ RİZE GÜNLERİ BU HALİYLE RİZE’NİN TANITIMINA YARAR DEĞİL ZARAR VERİYOR
TBMM KORİDORLARINDA BANKLARDA YATAN RİZE MİLLETVEKİLİ OSMAN YILMAZ KARAOSMANOĞLU
YEŞİLE ADANMIŞ ŞİİRLER
ALTERNATİF RİZE GÜNLERİ ÖNERİSİ RİZE GÜNLERİ RİZE’NİN HER KESİMİNİ KUCAKLAMALI
ÇAYCININ SESİ ÇAY ÜRETİCİSİNİN CAVİT AMCASI
ZÜMRÜT RİZE GAZETESİ VE MUSTAFA ARDAL
RİZELİLERİN HEMŞEHRİSİ GAZİ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK
RİZELİLERİN VUSLAT ANASI: VUSLAT SADIKOĞLU
SÜLEYMAN DEMİREL’İN RİZELİ KADIM DOSTLARI
EVRENİN MANTIĞINI ÇÖZEN ÇAYELİLİ
RİZESPOR’UN İLKLERİ
ÇAYELİLİ BİR EĞİTİM ÇINARI: HÜSEYİN KARA
RİZE TARİHİNDE İKİ ÖNEMLİ ATILIM
MÜCADELE DOLU BİR YAŞAM ÖRNEK BİR İŞ ADAMI RİZELİ ....
NAMI DEĞER PUŞKAŞ ERGÜN; ERGÜN ÖZTUNA YOLU RİZESPOR’DAN GEÇEN BİR FUTBOL EFSANESİ
GÖNÜL ADAMI GÜZEL İNSAN SABRİ ÇEPNİ İÇİN BİR KAÇ KELAM
ŞENOL BİROL GOL EFSANESİ.
DOSTLUK HER ŞEYİN ÖNÜNDEDİR!
RİZE VE TRABZON DOSTTUR KARDEŞTİR
HEP “0RTALIK”TA OLAN ADAM: SAVAŞ AY İNSAN RİZE’DE SİMİT YER YAŞAR
BİZ LAZIK LAZ
OSMAN ARPACIOĞLU VE RECEP KULAK HOCA
ALTIN BİR KUŞAĞIN SON TEMSİLCİLERİNDEN RİZE PAZARLI YALÇIN KAYA ÇİLLİ
VAKIF İNSANI ve RİZE
YAĞMURU FIKRASI BOŞ MEMLEKETİM: RİZE
RİZE VİLAYETİNİN EN YAŞLI ADAMI
HEMŞİN’DEN BAŞLAYAN BİR BAŞARI HİKÂYESİ
YÜREĞİNİ ORTAYA KOYAN BİR AVUÇ İNSAN RİZESPOR’UN UNUTULMAZ HATIRALARI (1978-81)
Op. Dr. KERİM VARDAL’DAN DİNLEDİĞİM RİZE TARİHİNE DAİR HATIRALAR
RİZE BAROSU TARİHİNE KATKI SAHAFA DÜŞER BİZE DE DÜŞER
BİR BUÇUK ASIRLIK BİR KURUMUN ÇEYREK ASRININ TANIĞI OLMAK
EN KARA İKİ GÜN: 6-7 EYLÜL 1955 VE RİZELİLERİN ÖRNEK YARDIMLAŞMASI
HALKTAN AYRILMAYAN ÖRNEK SİYASET ADAMI RİZE MEBUSU
BİR DOSTUN ARDINDAN NECATİ BAYRAM TUZCU
RİZE İLİNİN YAKIN TARİHİNDEN BİR PORTRE
O BİR DON KİŞOT MU? ASI MI? MEMLEKET SEVDALISI MI?
RİZE’DE BULUŞALIM
BEN; RİZE’Yİ ÇOK SEVİYORUM
BABA REİS İÇİN DE DEDİLER
VEFATININ 38. YILDÖNÜMÜ ANISINA YARINI GÖREN ADAM: EKREM ORHON
LAZ ZİYA ZİYA KALKAVAN
USTAYA SAYGI VE METİN İSLAMOĞLU
RİZE SENDİKACILIĞININ VE RİZESPOR’UN UNUTULMAZ BAŞKANI
TARİHE HÜKMEDEN DEMİR YÜREKLİ RİZELİ PEHLİVAN
RİZESPOR DEFANSININ DEMİR ADAMIYDI
BUGÜN ATATÜRK’ÜN RİZELİLERİN HEMŞEHRİLİK TEKLİFİNİ KABUL EDİŞİNİN 98. YILDÖNÜMÜ
RİZE’NİN MEŞHUR ‘KARA VALİSİ'
RİZESPORLU KÜÇÜK AYDIN NAMI DEĞER PAPAZ AYDIN
İYİDERELİ AVNİ KALKAVAN. TÜRK FUTBOLUNDAN İZ BIRAKMIŞ BİR RİZELİ
TÜRK TİYATROSUNDA UNUTULMAZ ÇAYELİLİ LAZ BAKKAL
CUMHURİYET DÖNEMİ RİZE VALİLERİ
MUCİT BİLAL ATASOY O ÇILGIN BİR RİZELİ