Reklamı Geç
YAZARLAR
İKİZDERE’Lİ-YETİM HOCA
İsmet KÖSOĞLU
08 Ekim 2019 - Salı 12:15

İKİZDERE’Lİ-YETİM HOCA MUSTAFA ZİHNİ EFENDİ 1827-29 ŞUBAT 1912 


Erzurum’da 'iz Bırakanlar" arasında 'Yetim" lakaplı Mustafa Zihni Efendi isimli bir zat vardır ki O'nun adı şehir halkı tarafından hep “Yetim Hoca”olarak bilinmekte.   


Erzurum'un aydını, bilgini okur-yazarı ne yazık ki bu müstesna insanların hayatını kaleme alıp yayınlamamışlardır. Erzurum'a askerlik görevini ifa için (1943) gelen gazeteci-yazar Cemalettin Server Revnakoğlu Erzurum Müftüsü Solakzade Sadık Efendi, Halk Evi Başkanı Eğitimci Murat Uraz ve öğretmen Sıtkı Dursunoğlu ile dost olduktan sonra, bu gibi bilginleri hayatları üzerinde araştırma ve derleme yapmış ve ara ara yayınlamıştır.  


Yetim Hoca hakkında kaynak bilgiler aradık, sorduk soruşturduk pek bir şey bulamadık. Nihayet Yetim Hoca hakkında en güzel bilgileri rahmetli Cemalettin Server Revnakoğlu'nun Tarih Yolunda  Erzurum dergisinde yayınladığı ve kendisine nâm-ı müstear isim olarak seçtiği 'Erzurumiyatçı" imzalı yazısında bulduk. C.S. Revnakoğlu nur içinde yatsın. Erzurumluların yapamadığını hep Erzurum'a aşık bir İstanbullu yapmıştır.  


Biz, Yetim Hoca'yı onun kaleminden tanıyalım:  


"... Kullanılmayan adı "Mustafa Zihni" olan Yetim Hoca Efendi- aslında Rize'lidir. Rize'nin İkizdere İlçesi'nin Cimil Bucağına bağlı “Aşağı Köy”ünden ve Taşçıoğulları soyundandır.  


Pek küçük yaşında dayısı "Fetvacı Hoca" denilen Hacı Mehmet Efendi ile Erzurum'a gelmiş, başından sonuna kadar bütün tahsilini orada O'nun himayesi altında yapmıştır. Bu itibarla baba yüzü görmeden büyüyen “Yetim” in babalığı ve ilk hocası "Fetvacı Hoca" olmuştur.  


Bunu bilen tahsil arkadaşları, mahalle komşuları, kendisine “Fetvacının Yetimi” diye ayrı bir isim vermişlerdir.  


Yetim Hoca, daha sonra Pervizoğlu Medreseleri'nde okumuş, zamanın bir çok hocalarına ayrı ayrı devam etmiş, bunlar arasında, derslerinden ayrılmayıp, kendisinden en çok istifade ettiği Karslı Büyük Hamit Efendi olmuştur. Ayrıca severek takip eylediği ve tedris (öğretim) usulünü pek beğendiği Tabur imamı Dağıstanlı "Mehmet Efendi Hoca'dan" Fârisi öğrenmiş, Mesnevi Şerifi de yine O'ndan başlayıp bitirmiştir.  


Yetim Hoca'nın ilk vazifesi:  


Hocanın Erzurum'da ilk resmi vazifesi Rüşdiye muallimliğidir. Kırk Çeşme çevresinde Esat Paşa Yokuşu'nda 1291 (1875) tarihinde, "Erzurum Mülkiye Rüşdiyesi" ismiyle açılan bu mektebin başmuallimliğine yine Cimilli soyundan tanınmış bilgin ibrahim Selâmi Efendi getirilmiş, muallimi saniliğine de (ikinci Öğretmenlik) Yetim Hoca Efendi tayin edilmiştir.  


Değerleri birbirinden üstün bu iki faziletli adam, burada baş başa vererek feragatle çalıştılar. Şehrin maarif hayatını yükselten hayırlı, faideli işler gördüler. Bir taraftan yurt çapında övünülmeye değer, feyizli, mümtaz şahsiyetler yetiştirmekle kendi isimlerini de unutulmazlık ve ölmezliğin sırrına erdirdiler.  


Yetim Hoca, on seneden fazla Rüşdiye muallimliğinde kaldıktan sonra kendi medresesinde bir köşeye çekildi ve burada hususi dersler vermeye başladı.  


Gürcü Kapısı çevresinde, kavaflar çarşısında Memiş Ağa Hanı içinde vaktiyle Ebülhayrat Ahishali Hacı Dede Ağa'nın ticarethanesi olan bu oda, Yetim Hoca'nın dersanesi haline getirildikten sonra, şehrin ve çevrenin taze mollaları, genç aydınları ile dolup taşmış, ilme susayanlar için doyurucu, feyz saçıcı bir kaynak kuvvetiyle irfan ve irşad yolunda, daima çağlaya durmuştur.  


Yetim Hoca'nın bilhassa mektebciliğe ve tedris usulüne getirdiği yeni metodlar ve kolaylık sayesinde burası, Erzurum'un diğer medreselerinden daha köklü, daha kuvvetli öğretim yapmış, şehrin maarifine az zamanda çok şey kazandırmıştır. Kendisine zaman zaman teklifler yapıldığı halde başka medreselerde resmi müderrislik almamış, okuttuğu, yetiştirdiği kimselerden de ücret veya hediye olarak her hangi bir şey kabul etmemiştir.  


Daima insanlığa yararlı bir iş görmek gayesiyle ve tamamıyla "Allah Rızası" için ders okutur, öğrenim ve öğretimde çıkar gözetmezdi. Kendisine ait bir işi başkasına gördürmez, talebesinden olanlara bile hiç bir suret veya münasebetle hizmet ettirmezdi. Evliyaullahın kölesi, uşağı olmadığını, zira hayatta en ağır yükün başkasına yük olmak olduğunu söylerdi. Kazancına alın teri kazandırmak için şehrin uzağında, tabyalarla yolun arasında gübresi kuvvetli has topraklarda evlek evlek bostan ektirirdi. Yahut ortağı Erçikli Hacı Ömer Efendi  ile Erzurum'un köylerinden toplattırdığı koyunları sürü halinde Trabzon'a getirir, oradan deniz yoluyla İstanbul'a gönderir ve sattırırdı. İhtiyaçlarını ve geçimini böylece sağlardı.  


Meşrutiyet başlarında Erzurum'lu Çelebizadelerden Hüseyin Hüsnü Efendinin (Vefatı: 1912) Şeyhülislamlığı zamanında, İstanbul dersiamları gibi Erzurum ulemasına da maaş bağlanmıştı. Hüsnü Efendi'den sonra Şeyhülislamlığa getirilen ve yine Erzurum'un büyük evlatlarından biri olan Musa Kazım Efendi (Vefatı: 1920) bu maaş tahsisi işini yeniden ele aldı. Erzurum'un diğer meşhur hocalarından, Feyziye Müderrisi Şavşetlı Hacı Süleyman Efendi (Vefatı:1914) ile Yetim Hoca'nın maaşlarını dört yüze çıkarttı. Fakat Yetim Hoca, bütün ısrar ve tekliflere rağmen bu "muhassas maaşı" ömrünün sonuna kadar almadı.  


Vefatından sonra güzide talebelerinden eski Erzurum meb'usu Zımıklı merhum Cazım Efendi tarafından gerekli işlem yapılarak toptan alınmış ve hoca merhumun iki yetim kızının vasisi bulunan Gürcü Hüseyin Efendi'ye verilmiştir.  


Zeynel Camii Şerifi'nin kuzeyine rastlayan çıkmaz sokağa girerken, sağ köşenin basında kira ile oturduğu iki katlı, kargır ev, dersten sonra memleketin büyük, küçük her halkı ile dolar boşalırdı. Tüccar, memur, talebe, hatta Devlet Adamları başı daralınca Yetim Hoca'ya koşarlardı. Vali ve Kumandanlar da şehrin idarî, içtimaî işlerine dair bazı meseleleri istişare etmek için Yetim Hoca'nın odasında toplanır; Onunla hemen her konuda görüşürler, sohbet ve ziyarette bulunmaktan doyulmaz zevk duyarlar, ilim ve feyiz alırlardı. Çünkü Yetim Hoca'nın başka hocalara benzemeyen kıymet ve ziynetlerle yüklü tarafları çoktu. Herşeyden Önce uyanık insandı. Biraz Fransızca da bilirdi. "Meramını anlatacak, söyleneni anlayacak kadar olsun öğrenmelidir" derdi, insanda en büyük servetin ilgilenmek ve öğrenmek olduğunu, uyarıcı vesilelerin ışığı içinde daima söyler, duyururdu.  


Her gün mutlaka gazete okur, günlük olayları dikkatle takip eder, lâkin siyasî  işlerle uğraşmaz ve onlara karışmazdı. “Ulema bunların dışında kalmalıdır” derdi.  


Yetim Hoca, görünürde zahir ulemasından olmakla beraber, manada ve gerçekte Ehlullah mirası olan tasavvuf ahlakının mübarek terbiyesi ve kibarlığı içinde, kemale gelmiş, olgunlaşmış nadir bulunur meziyetlere malik bahtiyar ve kıymettar insanlardan biri idi.  


Gösterişi sevmediğinden şenliğin toplantısında tasaddur etmek (başköşeye geçip kurulmak) el ayak öptürmek gibi, halleri yoktu. Bunları yapanları da yaptıranları da hoş görmez, bu gibi hareketleri insanî  ve İslami terbiyeye aykırı bulurdu.  


“Üç Aylar” da Caferiye Camii Şerifi’nde, ikindiden sonra "Tefsir" okutulurken bile kürsüye çıkmamış, mihrab önüne koydurduğu küçük bir rahlede derslerini takrir eylemiştir.  


Giyinişi de köylü kılığına benzerdi. Cübbe, lata hiç giymez, sırtında dizden aşağıya inen, kumaştan düz bir hırka, yahut yakasız bir pardösü bulunurdu. Kış gelende, yünden geniş kollu kahve rengi bir maşlah, veya harmaniye giyerdi. Gelişi güzel dolanmış küçük beyaz sarığının sadelik ve düzgünlüğü içinde, ihtişamın zerrece izn rastlanmazdı.  


Süt gibi bembeyaz ve temiz sarığı-tarikat mensupları gibi- kulak memelerine kadar bastırmayı da unutmazdı. Bu meyanda bıyıklarını kırptırmaz tabii haline bırakırdı.  


Kendisi orta boylu ve top sakallı idi. Hoca'nın hattatlığı da vardı. Hele ta'lik ve rik'a yazıları pek güzeldi. Kendi elinden çıkmış bazı kıblegâhları bu gün hâlâ sevdiklerinin ve yazı meraklılarının evlerinde, duvarları süslemektedir.  


Yarım asrı dolduran hocalık hayatında sayışı pek çok olan talebelerinden hiç birisine -mutat olduğu şekilde- yazılı icazet (İcazetname-diploma) vermemiştir. Bunun sebebi olarak kendisinin son zamanlarda hocasına nedense küserek icazetname almadan ayrıldığını söylerler.  


Kısaca söylemek lazım gelirse, Yetim Hoca, ilmi de ahlakı da biri birinden üstün, kıymeti ölçülmez bir insandı. Erzurum Maarif tarihinde şahsiyeti her zaman saygı ile alınacak, asla unutulmayacak mübarek simalarından biri de muhakkak ki Yetim Hoca'dır.  


Yetim Hoca; 29 Şubat 1328 (1912) Çarşamba Günü 85 yaşında olduğu halde vefat eyledi. Gez Mahallesi altında, Gürcü Kapısı Kabristanı'nda yatıyordu. Son yıllarda memleketin basma çöken 'Tarih Katliamı" sırasında, yolların düzenlenmesi, mezarlıkların sökülmesi ve etrafına sıra sıra yeni binalar yaptırılması yüzünden Hoca'nın kabri, iki metreye yakın moloz yığını altında kalmış, tamamıyla belirsiz hale gelmişti.  


Erzurum Belediyesi'nin başında bulunan, Sayın Hadi Şükrü Koçak'ın (Erzurum Vali Muaviniydi. 27 Mayıs ihtilali ile Belediye Başkanlığına vekalet etti) unutulmaz himmeti ile yeni Asri Mezarlıkta ayırttığımız "Meşhurlar Sulfası" na (sofa) kaldırıldı. Yıllarca sonra da olsa, mübarek ruhunun yüksekliği kemik kalıntıları da nihayet kendine layık olan topraktaki yerini bulmuş oldu..."  


Yetim Hoca, Erzurum'da hocaların da hocasıdır. O'nun rahlei tedrisinden geçen bir kaç ünlünün isimlerini şöyle sıralayabiliriz.  

• Hoca Raif Efendi (Dinç)  

• Zırnıklı Cazim Hoca (Mebus)  

• Müftü Solakzade Sadık Efendi  

• Aşağı Habib Efendi imamı Maksut Efendi  

• Şükrü Paşa  

• Fatih müderrislerinden Ahmet Efendi    

Adınız
Yorumunuz
Hiç yorum yapılmamış.

Diğer Yazıları

10 GÜNLÜK GENEL MÜDÜR
ÜRETİCİ İÇİ KAN AĞLAYARAK 2.700 TL.YE .ÇAY SATIYOR
ULAŞTIRMA BAKANI VE OVİT
BAKAN YAPILMAYAN OVİT YOLUNU UNUTTURDU
CUMHURBAŞKANINDAN İSTEĞİMDİR
RİZE'DE EĞİTİMDE VEKÂLET DEVRİ ve TAŞ OCAKLARI
SEÇMELER
BU SÖZLER SU KALDIRIR
SANSÜR DEĞİLSE NEDİR
VAH TÜRKİYEM
GÜNDEMDEN NOTLAR
EKREM ORHON’U ANLAMAK
RİZE'DEKİ BU KÖYLER YAYLA DEĞİL
BAYRAM MI TATİL Mİ?
PANDEMİ BAHANE, İLLA RANDEVU
JANDARMA 182 YAŞINDA
ONKOLOJİ DOKTORU
LOJİSTİĞ’E TRABZON’UN BAKIŞI
İKİZDEREDEN GEZİ ÇIKMAZ-3
GEÇMİŞİ YAŞARKEN
İKİZDEREDEN GEZİ ÇIKMAZ-2
İKİZDERE'DE GİZLİ TOPLANTILAR
İKİZDERE’DEN GEZİ ÇIKMAZ
RİZE'DE SİYASET ÇALKANTIDA MI?
RİZE'DE LOJİSTİK VE TAŞ OCAĞI
GAZETECİYE YASAĞI KINIYORUM
RİZE LOJİSTİK NEREDE
KORUYANDA RİZELİ YIKAN DA RİZELİ
RİZE'DE PANDEMİ KİM İÇİN?
RİZE LOJİSTİK İÇİN 75 YIL FAZLA
ZÜMRÜT RİZE 72 YAŞINDA
RİZE’YE YAZIK OLUYOR
VİRÜS KIRMIZILIĞI DEVAM EDİYOR
POLİS 176 YAŞINDA ve RİZE POLİSİ
952 Yılı Rize'ye atanan ilk doktorun hatıraları
RİZE'DE ADLİYE KAPATILMASI
OVİT TÜNELİNE EKREM ORHON ADI-106
ÜNİVERSİTEMİZİ BAŞARILI BULDUM
OVİT YOLU UNUTULDU
AFET OKULU-2
RİZEDE ÇAY’MI BİTTİ
OVİT TÜNELİNİ DİLİNE DOLAYAN VEKİL-104
RİZE TEHLİKEDE
EKONOMİ İYİ İSE BANKALARA HÜCUM NİYE
RİZE'DE VİRÜS PİK YAPMIŞKEN
ŞEHİTLER BİZ AFFEDER Mİ?
DERDİMİZ ANAYASA MI?
HABER DEĞİL NOT
RİZEDEN NOTLAR
BU DÖNEMDE YAŞANANLAR
RİZEDE AFET OKULU OLMALI
KENDİR YERLİDİR MİLLİDİR
İKİZDERE’NİN SESİNİ DUYUN
KARAYOLLARI KİMİN. RİZE İSPİR YOLUNA 1.000 TL.ÖDENEK
COVİD BİZİ ÇOK DEĞİŞTİRDİ
KÖPRÜ- OTOYOLLAR-SURİYELİLER
RİZE'DE HASTANE 2023 DE TAMAM
10 OCAK ÇALIŞAN GAZETECİLER GÜNÜ
YENİ YIL YAZISI
RİZE'DE HASTANE 2023'DE TAMAM MI?
OVİT’TE NELER OLMUŞ
NE KATAR’MIŞ. GÜNEYSU'YA HASTANE
RİZE'DE COVİD-19 HIZLA BÜYÜYOR
ARINÇ İSTİFASI VE SİYASET
RİZE'DEKİ MHP
RİZE’DE DURUM İYİ GİTMİYOR
KIBRIS ÇIKARMASI ve ACI REÇETE
ACI REÇETE KABUL, AMA
COVİD-19-TAŞ OCAĞI-OSMAN KÖSEOĞLU
GÜNÜMÜZDEN KISA NOTLAR. RİZE'DE UNUTULAN YOL
HASTANE NE OLDU
BAŞBAKAN MESUT YILMAZ’IN ARDINDAN
ANKARA ŞEHİR HASTANESİ
DEVLET YATIRIMI SIR’MI
HAYIRSEVERLER-VARDA SUYU-OVİT YOLU
DOĞU KARADENİZ SU KONSEYİ KURULMALI
SAĞLIK- PARA-YOKSULLUK
YAZAR-YAZARLIK
NİYE YAZIYORUM
KENDİRLİ-DEREPAZARI YOLU UNUTULDU
İTİBAR, SAYGINLIK, OVİT YOLU VE TOPRAK SATIŞI
NİYE CİDDİYE ALMIYORUZ
MEMLEKETTEN NOTLAR
GAZETECİ B.TURAN’IN ŞUTU KÖŞEDEN GİRDİ
TREN YOLU YAPILMALI
ÇAYKUR VE Y.ZİYA ALİM-6
AFETLER GELİYORUM DER
TEK ADAMLIK DEMOKRASİ
AFETLERDEN NİYE DERS ALINMIYOR?
55.YILIN ARDINDAN ZİHNİ DERİN
RİZEDEN ACİL KONULAR
HAMİDİYE GERİ TEPTİ
EKREM ORHON 37 YIL ÖNCE
SALAHA TÜNELİ VE VEFA
TEHLİKEYİ NİYE ANLAMIYORUZ
YAVUZ DONAT RİZE’DE
RİZE'DE TAŞKINLAR
MİTHAT TURGUTCAN’DAN ANILAR
TREN YOLU YAPILMALI
RİZE LOJİSTİK NEREDE
KIRIK TÜNELİ İHALESİ YAPILDI
RİZE'DE ONKOLOJİ DOKTORSUZ KALMASIN
PANZEHİR ve TÜNELİN YOLU
VALİ’YE SAHİP ÇIKAN ERZURUM
BAYRAM TADINDA MI?
RİZE VE DOĞU KARADENİZ'DE HEYELAN VE SEL
Birisi deniz diye ortaya attı, Rize bir süredir kaynıyor.
SAĞLIKÇILAR İLE GEZİCİLER
DENİZDE HASTANEYE HAYIR-6
YAZMAKTAN KORKMAYALIM
ZÜMRÜT RİZE 71 YAŞINDA
KIRIK NE ZAMAN-7
OVİT TÜNELİ YOLU UNUTULDU-103
HASTA GARANTİLİ HASTANE
BIRAKTIĞIMIZ YERDEN
KÖY OKULLARI MESLEK LİSELERİ
KOLONYA VE MASKE DAĞITILSIN
ATANMIŞ-SEÇİLMİŞ-KORONA-SINIRDAKİ MÜLTECİLER
SOKAĞA ÇIKMAYALIM
EVDE KALALIM
BAKANLAR NE KADAR BAŞARILI
GÜNÜMÜZDEN NOTLAR
AKP DE YAPRAK DÖKÜMÜ MÜ?
KORUMA SALTANATI
HES CiMER’E RAĞMEN DEVAM EDİYOR
GAZETECİ NİYE YAZAR
OVİT TÜNELİNİN YOLU-102
RİZE'DE 12 YILDIR BİTMEYEN YOL
LOJİSTİĞİ SAYIKLAYANLARA
RİZE TARİHİNDEN İZLER
ÇAYKUR VE EKREM YÜCE
OVİT YOLU UNUTULDU-101
ÇAYELİ BAKIRDA ÇALIŞMAYANA ÖDÜL VAR
DENİZ ÜSTÜ HASTANE-5
OVİT’TE KIŞ SPORLARINA DOĞRU
RİZE EMNİYETLİ ŞEHİR
BAKANLAR BEYAZ TÜRK MÜ?
HASAN KARAL NEREDE
TAŞIMALI EĞİTİMLE BOŞALAN KÖYLER
10 OCAK ÇALIŞAN GAZETECİLER GÜNÜ
RİZE'DE DENİZDE DOLGU HASTANESİNE HAYIR
NE BİTMEZ TÜNELMİŞ SALARHA TÜNELİ
YENİ YILDA RİZE İÇİN NE İSTİYORUM
ÇAYKUR’A ALİM ATANMALI
RİZESPOR NEREYE KOŞUYOR
GÜNÜMÜZDEN NOTLAR. Trabzon pislenmiş
RİZE'DE LOJİSTİK NEREDE ?
KARAYOLLARININ İŞGÜZARLIĞI
TEMİZ HAVAYA HAYIR DİYEN MECLİS
RİZE ONKOLİJİ YEDEK PARÇA BEKLİYOR
YAYLA YIKIMLARI
RİZE'DE DENİZDE HASTANEYE HAYIR-3
RİZE’DE TEREYAĞI Tereyağlarının Rize’nin olmadığını rahatlıkla söylemek isterim.
SİYASET BUYSA….
OVİT’E ÇIKAN YOL UNUTULDU
ÖZEL İDAREDE NELER OLUYOR
RİZE'DEKİ KAÇAK YAPILAR ÜZERİNE
RİZENİN MARKALARI (2)
RİZE’NİN MARKALARI-1
ÖLÜMÜNÜN 6.YILINDA NEVZAT KÖSOĞLU
LOJİSTİK İHALESİ NE OLDU
Basına niye yazıyorsun demek istediysen boyunu çok aştın Başkan derim.
RİZE'DE ÖZEL İDARELERİN KAPATILMASINI Bu Millet hayırla yâd etmeyecektir
TAHSİN BAYRAMOĞLU VE MÜCADELESİ
YAYLADA HAYVANMI TURİST Mİ?
ANKARA TOZ DUMAN
ZİHNİ DERİN 54 YIL ÖNCE
SIRADAKİ GELSİN
EKREM ORHON 36.YILDÖNÜMÜNDE
KENDİR MİLLİ VE YERLİDİR
KIRIK TÜNELİ-5
HİKÂYE DEĞİL GERÇEK-3
HİKÂYE DEĞİL GERÇEK-2
HİKÂYE DEĞİL-1
SAMSUN–SARP DEMİRYOLU
BU İŞİN BÖYLE OLACAĞI BELLİ İDİ
POLİS GÜVENDİR
RİZE'DE BU EĞİTİM ALKIŞLANIR
RİZE'YE ÇOCUK ONKOLOJİ GEREKLİ
DEVLETİN DUVARLARI NİÇİN YIKILIR
KIRIK TÜNELİ-4
OKUR MEKTUBU
SPOR BARIŞ OLMALI
2019 yaş Çay kampanyası başsız açıldı.
Kırık Tüneli -3-
Sırada Galatasaray Var.
Kırık Tüneli -2-
Kırık Tüneli Niye Gecikti.
ÇAYKUR Genel Müdürlüğüne geç de olsa asaleten atanmalı
Polis 174 Yaşında