ÇAYKUR’UN ÖZELLEŞMESİNİ İSTEYEN BÖLGE GAZETECİSİ DE VARMIŞ

Devlet eliyle kurulan, yıllardır Türkiye’nin çay ihtiyacının büyük bölümünü karşılayan güzide kuruluş ÇAYKUR’un neden özelleştirilmediğini soran Trabzonlu gazeteci arkadaşımız kimin sözcülüğünü yapıyor bilemiyorum!

Haber/Yorum:Adnan ONAY

Eğer bu görüş kendi görüşüyse demek ki bunca yıldır ÇAYKUR’un Bölge için önemini anlayabilmiş değil. ÇAYKUR’u özelleştirmenin sonuçları, başka devlet kurumlarının özelleştirilmesiyle bir tutulamaz. ÇAYKUR’un özelleştirilmesi yalnızca bir şirketin el değiştirmesi değil; ulusal bir varlığın, bölgesel bir ekonominin ve binlerce ailenin geleceğinin satışa çıkarılması anlamına gelir. Bu yöndeki tespitler bölgesel çıkarlar doğrultusunda yapılmış tespitler değil, somut ekonomik, sosyal ve stratejik gerçeklere dayanan bir tespittir.

Öncelikle ÇAYKUR’un Türkiye ekonomisindeki yerini hatırlayalım;

Türkiye, dünyada kişi başına çay tüketiminde lider konumdadır. Yıllık kuru çay tüketimi 290-320 bin ton civarındadır ve ÇAYKUR bu pazarın yaklaşık yarısını elinde tutuyor. Bölgenin stratejik kurumu olan Çaykur; 49 Yaş Çay İşleme Fabrikası, 2 Pazarlama ve Üretim Bölge Müdürlüğü, 7 Pazarlama Bölge Müdürlüğü, Anatamir Fabrikası, Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, 11.931 çalışanı ve 9.250 ton/gün yaş çay işleme kapasitesi ile Türkiye çay sektörünün en büyük ve lider kuruluşudur. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun gibi illerde çay tarımı, tarım alanlarının büyük bölümünü kaplar ve bölgenin temel geçim kaynağıdır. ÇAYKUR’un varlığı sayesinde üreticilere taban fiyat uygulanmakta, yaş çay alımları düzenli yürütülmekte ve sektörde istikrar sağlanmaktadır. Özelleştirme durumunda bu taban fiyat mekanizması ortadan kalkar; özel sektörün kâr odaklı yaklaşımıyla üreticinin eline geçen para hızla düşer. Tarihî örnekler bunu göstermektedir: Benzer kamu iktisadi teşekküllerinin özelleştirildiği dönemlerde, tarım ürünlerinde fiyat dalgalanmaları ve üretici gelirlerinde ciddi gerilemeler yaşanmıştır.

İkinci büyük sorun, istihdam kaybıdır. ÇAYKUR, yaklaşık 11 bin doğrudan işçiye ve binlerce dolaylı kişiye ekmek vermektedir. Geçici ve daimi işçilerle birlikte Karadeniz’de on binlerce aile bu kurumun varlığına bağlıdır. 

Özelleştirme yanlıları bu gerekçeyi, “verimlilik artışı” diye sunsa da gerçek şudur: Özel sektör, maliyetleri düşürmek için ilk iş olarak işgücünü azaltır. Fabrika kapatmaları, taşeronlaştırmalar ve sendikasızlaştırma kaçınılmaz olur. Bölgede alternatif istihdam alanı sınırlıdır. Çay tarımına bağlı ekonomi çökerse göç artar, genç nüfus azalır ve Karadeniz’in sosyal dokusu bozulur. “ÇAYKUR satılırsa Karadeniz’in emeği satılmış olur” tespiti boş bir slogan değildir; somut bir gerçektir.

Üçüncü ve belki en kritik nokta, stratejik bağımsızlık kaybıdır. 
Çay, Türkiye’de temel bir gıda maddesidir. Tüketimde dünya birincisiyiz. Bu kadar kritik bir üründe kamu denetiminin kalkması, fiyatların tamamen piyasa spekülasyonuna bırakılması demektir. Özel sektörün bazıları yabancı sermaye ile ortak çalışmaktadır. Son yıllarda ithal çayların payı artmış, yerli üretimle rekabet zorlaşmıştır. ÇAYKUR özelleştirilirse, Türkiye’nin çay politikası yabancı sermayenin veya birkaç holdingin eline geçer. İç piyasada fiyatlar yükselir, kalite düşer ve en önemlisi ulusal gıda güvenliği riske girer. Özelleştirmelerin genel tarihinde gördüğümüz gibi, stratejik sektörlerde kamu kontrolünün kaybı, uzun vadede ithal bağımlılığını ve dışa bağımlılığı artırır.

Dahası, ÇAYKUR’un özelleştirilmesi çevresel ve kültürel açıdan da zararlıdır. Kamu kurumu olarak ÇAYKUR, sürdürülebilir tarım uygulamalarına ve yerel üreticiyi koruyan politikalara son derece duyarlıdır. Özel sektör ise kısa vadeli kâr için kalite düşüşüne yönelebilir. 

Çay, Karadeniz’in kültürel kimliğinin bir parçasıdır.Binlerce çalışanının emekliliğini sağlayan ÇAYKUR  Bölgenin kimliğini vareden bir kurum mahiyetindedir. Bu kimliğin ticarileştirilmesi, uzun vadede bölgenin turistik ve kültürel çekiciliğini de yok eder.

Özelleştirme yanlıları “devlet şirketleri verimsizdir, rekabet artar” argümanını öne sürer. Ancak ÇAYKUR’un yıllardır Varlık Fonu bünyesinde başarılı bir şekilde faaliyet gösterdiği, fabrikalarının modernizasyonu ve üretim kapasitesinin korunduğu ve kâra geçtiği ortadadır. Türkiye’de birçok alanda yapılan özelleştirmelerin sonuçları olumsuzdur ve bu bazı sektörlerde daha belirgindir. Çay gibi yaygın tarıma dayalı bir sektörde ise risk daha büyüktür; çünkü tarım doğayla iç içedir ve kısa vadeli kâr mantığıyla yönetilemez.

Sonuç olarak, ÇAYKUR’un özelleştirilmesi Türkiye’ye hiçbir kazanç sağlamaz, aksine, Karadeniz’in ekonomisini çökertir, binlerce ailenin geleceğini karartır, ulusal gıda güvenliğini riske atar ve stratejik bir varlığı yabancı sermayeye teslim eder. Çay, yalnızca bir içecek değil; bir milletin ortak mirası, bir bölgenin hayat damarıdır. Bu mirası satmak, geleceğimizi satmak anlamına gelir.