RİZE'DE ESKİ BAYRAMLAR

Karadeniz'in incisi Rize, hem doğal güzellikleriyle hem de zengin kültürel dokusuyla öne çıkan bir ilimizdir. Yüzyıllardır süregelen gelenek ve görenekler, özellikle dini bayramlarda hayatın merkezine yerleşmiş, toplumsal dayanışmanın ve paylaşmanın en güzel örnekleri sergilenmiştir. Rize'de Ramazan ve Kurban bayramları, geçmişte sadece dini birer vecibe değil; aynı zamanda toplumsal birliğin, aile bağlarının ve mahalle kültürünün güçlendiği kutsal zaman dilimleri olarak yaşanmıştır.

Bayram Öncesi Hazırlıklar

Temizlik ve Ev Hazırlığı

Bayramdan birkaç gün önce başlayan hazırlıklar, evlerin dip köşe temizlenmesiyle başlardı. "Bayram temizliği" denilen bu detaylı temizlik, evin yalnızca fiziksel anlamda değil; manevi olarak da arınmasını ifade ederdi. Pencereler silinir, perdeler yıkanır, halılar temizlenir, mutfak baştan aşağı düzenlenirdi.

Bayramlık Alışverişi

Çocuklara yeni kıyafetler alınır, “bayramlık” olarak bilinen bu kıyafetler özel bir heyecanla seçilirdi. Yeni ayakkabılar, elbiseler, çoraplar özenle hazırlanır; bayram sabahı giyilmek üzere yatağın başucuna konurdu. Genç kızlar için yeni yazmalar, erkekler için şık gömlekler ve ayakkabılar alınırdı.

Bayram Sabahı ve Namaz Geleneği

Bayram sabahı, daha güneş doğmadan hazırlıklar başlardı. Erkekler bayram namazına camilere akın ederken, evlerde kadınlar kahvaltı sofralarını hazırlarlardı. Rize’de bayram sabahı kahvaltısı, genellikle mısır ekmeği, mıhlama (kuymak), tereyağı, köy peyniri, bal ve çay eşliğinde yapılırdı.

Namaz sonrası cami çıkışında herkes birbirinin bayramını kutlar, özellikle yaşlıların elleri öpülürdü. Bu anlar, yıllardır görüşmeyen komşuların hasret giderdiği, küskünlerin barıştığı zamanlardı.

Ziyaretler ve Misafirperverlik

Bayram günleri, ziyaret günleriydi. Önce mahalledeki yaşlılar, büyükler ziyaret edilir, onların hayır duası alınırdı. Gençler büyüklerin ellerini öper, karşılığında mendil, şeker ya da harçlık alırdı.

Her ev bayramda misafir ağırlamaya hazır olurdu. Lokum, şeker, cevizli baklava, laz böreği ve fındıklı tatlılar, gelen konuklara ikram edilirdi. Misafirlikte çay ikramı Rize’nin vazgeçilmeziydi. Odun ateşinde demlenen çayın eşliğinde koyu sohbetler yapılırdı.

Çocukların Bayramı

Bayram, çocuklar için ayrı bir heyecandı. Sabah bayramlıklarını giyip “şeker toplama” turuna çıkan çocuklar, kapı kapı dolaşır, ellerinde poşetlerle evlerden şeker, lokum, çikolata ve bazen para toplarlardı. Bu gelenek, çocuklara paylaşma ve büyüklere saygı gibi değerleri küçük yaşta öğretirdi.

Kurban Bayramı Gelenekleri

Rize'de Kurban Bayramı’nda sabah namazı sonrası kurbanlıklar dualarla kesilirdi. Komşular birbirine kurban eti gönderir, özellikle yoksullara, dul ve yetimlere öncelik verilirdi. Kurban etinden yapılan kavurma, bayram sofralarının vazgeçilmezidir.

Kesilen kurbanın eti üçe ayrılır; bir kısmı ihtiyaç sahiplerine, bir kısmı misafirlere, kalan kısmı ise evde tüketilmek üzere ayrılırdı. Mahallede kurban kesen kişiler, etleri dağıtırken çocukları da yanlarına alır, böylece yardımlaşma kültürü kuşaktan kuşağa aktarılırdı.

Geçmişten Günümüze: Değişen Gelenekler

Zamanla şehirleşme, teknolojik gelişmeler ve yaşam tarzlarındaki değişiklikler, geleneksel bayram kutlamalarında da bazı farklılıklara yol açmıştır. Eski mahalle kültürü yerini apartman yaşamına bırakırken; kapı kapı bayramlaşmalar, büyük aile sofraları ve toplu ziyaretler azalmaya başlamıştır. Ancak Rize halkı, bu değerleri yaşatmak adına hâlâ büyük çaba göstermektedir.

Köylerde ve özellikle yaşlı nüfusun yoğun olduğu bölgelerde eski geleneklerin izleri hâlâ sürmekte, bayramlar samimi ve sıcak bir atmosferde kutlanmaktadır.

Rize’de bayramlar; sadece dini vecibelerin yerine getirildiği değil, aynı zamanda toplumsal bağların kuvvetlendiği, paylaşmanın, hoşgörünün ve dayanışmanın zirveye çıktığı özel zamanlardır. Geçmişteki bayram gelenekleri, hem kültürel bir miras hem de gelecek nesillere aktarılması gereken önemli birer değer olarak yaşatılmalıdır. Her ne kadar zaman değişse de, bayramların özündeki sevgi, saygı ve birlik duygusu hâlâ Rize’nin kalbinde yaşamaktadır.