RİZE'DE İSYAN ... GÖZÜNÜZ AYDIN YAŞ ÇAY 19 TL.

Rize ve Doğu Karadeniz bölgesi, Türkiye'nin yaş çay üretiminde bel kemiğini oluşturuyor. Ancak son yıllarda üreticinin sırtındaki yük giderek ağırlaşıyor. Özellikle özel sektör firmalarının taban fiyatın altında alım yapması ve ödeme vadelerini uzatması, binlerce çay üreticisini ciddi bir ekonomik çıkmaza sürüklüyor. Son olarak 24 Temmuz 2025 tarihinde Doğuş Çay tarafından gönderilen SMS, bu krizin geldiği noktayı açıkça gözler önüne seriyor.

Haber: B.Arif TURAN

Doğuş Çay’dan Üreticiye Şok Eden Alım Planı

Doğuş Çay’ın üreticilere gönderdiği mesajda 2025 yılı için üç farklı alım şekli sunuluyor:

1. Taban fiyattan 2026 Mart ödemeli alım.

2. 1/3 oranında hemen ödeme, 2/3 taban fiyattan haftalık ödeme.

3. Brüt 19 TL’den haftalık ödemeli alım.

Buradaki en çarpıcı detay, devlet tarafından belirlenen ve şu an 25,44 TL olan yaş çay taban fiyatının, özel sektörde brüt (!) 19 TL’ye kadar düşürülmüş olması. Net fiyat göz önüne alındığında üreticiye kalan miktarın çok daha düşük olduğu anlaşılmaktadır.

Fiyat Politikası: Üreticiyi Açlığa Mahkum Etmek

Brüt 19 TL, net olarak 17 TL’ye bile ulaşmayan bir gelir anlamına gelirken, bu rakamla üreticinin mazot, gübre, işçilik gibi temel giderleri karşılaması mümkün değildir. Bu durum yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir krizi de tetikliyor. Yıllardır emeğini bu toprağa döken Karadenizli çay üreticisi, adeta kendi toprağında köle konumuna itilmiş durumda.

Çaykur’un Yetersizliği ve Sahipsizlik Hissi

Devletin çay üreticisinin yanında olması beklenirken, Çaykur’un da alım kapasitesinin üzerinde çay toplayamaması, özel sektöre mecbur kalan üreticiyi daha da çaresiz bırakıyor. Çaykur her ne kadar tüm üreticiden alım yapacağını vaat etse de, bu kapasite sorunları nedeniyle fiilen mümkün olmuyor. Sonuç olarak üretici, çayını zararına da olsa özel sektöre satmak zorunda kalıyor.

Üreticiye Alternatif Bırakılmadı

Doğuş Çay’ın alım modeli, üreticiyi ya uzun vadeli borçlanmaya ya da zararına satışa mahkûm ediyor. 2026 Mart ödemesi, bir tarım üreticisinin sürdürülebilirliği açısından kabul edilebilir bir model değildir. Tarımsal üretimde nakit akışı hayati öneme sahiptir; üretici hasat döneminde para kazanamazsa bir sonraki sezona hazırlık yapamaz.

Yaş Çay, Eşya mı Oldu?

Rizeli üreticiler artık açıkça şunu soruyor: “Yaş çay, bir ürün mü yoksa eşyaya mı döndü?” Herkesin geçimini sağladığı bu ürün, fiyat politikaları yüzünden değerinden uzaklaştırıldı. Ne yazık ki çay, artık üreticinin refahını sağlayan değil, geçim sıkıntısını derinleştiren bir ürün haline geldi.

Çözüm Ne Olmalı?

• Özel sektöre taban fiyat zorunluluğu getirilmelidir.

• Devlet, üretici lehine müdahale alımları yapmalıdır.

• Çaykur’un kapasitesi artırılarak tüm üreticilerden alım yapması sağlanmalıdır.

• Vadeli alımlar için üreticiye faizsiz köprü krediler sunulmalıdır.

• Kooperatifleşme teşvik edilerek üretici kendi malını doğrudan pazarlayabilmelidir.

Rize Sahipsiz Değil, Uyanmalıdır

Yaş çay üreticisinin içinde bulunduğu bu durum sürdürülemez. Rize ve çevresindeki üreticiler, haklarını aramak için daha örgütlü ve daha bilinçli bir mücadele vermek zorundadır. Yaş çay, bu bölgenin kimliğidir. Bu kimliğin yok sayılmasına izin verilmemelidir. Üretici, bu ülkenin temel taşıdır. Onu görmezden gelen hiçbir sistem uzun vadede ayakta kalamaz.

Özel sektörün  yaş cay alim politikası Ak partiyi ve parti siyasetcilerini sokağa çıkamaz hale getirdi.Sahi bütün özel sektör sanayicilari Ak parti karsiti mi?