RİZELİ KÖSEOĞLU DURSUN KAPTAN

RİZELİ KÖSEOĞLU DURSUN KAPTAN DESTANLAŞAN BİR MİLLİ MÜCADELE KAHRAMANI

"İpsiz Recep, Dursun Reis gibi Rize’nin yetiştirdiği Kuva-i Milliye kahramanları kurtuluşa yürek vermiş gönül vermiş değerli isimlerdi. Bu değerli isimlerin unutulmaması yarınlara taşınması bir vefadır. Geçmiş değerlerimize sahip çıkarak onları gelecek kuşaklara aktarabilecek çalışma içinde olmamız gerekiyor.

İSTİKLAL MADALYASI BERATINI ATATÜRK İMZALADI

Zonguldak ve havalisinin düşman işgalinden kurtarılmasında, Rizeli Dursun Reis ve gözü pek adamlarının başta Fransızlar olmak üzere, işgal güçlerine karşı vermiş oldukları amansız mücadele bir kahramanlık örneği olup, tarih sayfalarında yerini almıştır. Silahlar dolu takasıyla kurtuluşa hizmet ederken Ordu ili açıklarında Fransızlara yakalanacağını anlar ve silahları takasından boşaltarak takayı ateşe verir. Fransızlar takayı kontrol eder ve silah olmadığını görerek yollarına devam ederler. Dursun Kaptan takayı söndürür ve silahları yeniden yükleyerek yola koyulur. Silahları İstanbul’a ulaştırır. Rize’nin yetiştirdiği bu kahraman Kurtuluş Savaşı’nda gösterdiği yararlılık Gazi Mustafa Kemal ve arkadaşları tarafından unutulmadı. Cumhuriyetimizin kuruluşundan kısa bir süre sonra TBMM 15 Şubat 1926 tarihinde toplanarak, Milli Mücadelede gösterdiği asar-ı hamaset ve fedakarlığından dolayı Dursun Reis-i bir kıta kırmızı şeritli istiklal Madalyası ile ödüllendirdi. 2483 no’lu istiklal madalyasının beratını da 17.03.1926 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin Reis-i Cumhur’u Gazi Mustafa Kemal Paşa bizzat kendisi imzalamış, ayrıca Dursun Reis’i hayatı boyunca maaşa bağlamıştır. 

RİZELİ KÖSEOĞLU DURSUN KAPTAN

Kuva-ı Milliye kahramanlarından Rizeli Dursun Reis’in İstiklal madalyası beratını Gazi Mustafa Kemal Atatürk imzaladı. 2483 no’lu berat Dursun Reis’e 1926 yılında verildi. Kahramanlıkları şiirlerle şarkılara taşınan vatanın kurtarılmasında büyük mücadeleler veren bu insanlara bugün yeterince sahip çıkılmıyor. Dursun Reis’in mezarı’nın Zonguldak’ta nerede olduğu belli değil. Zonguldak belediyesinin sorumsuzca hareketi nedeniyle mezar yeri kaybolmuştur. Reisliği ve kahramanlığı Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylanmış olan Köseoğlu Dursun Reis 1873 yılında Rize Yağlıtaş’ta (Kamenit) dünyaya geldi. Uzun boylu, beyaz tenli, mavi gözlü, kartal bakışlı, sözünün eri, korkusuz bir yurtsever insan olarak tanınıyordu ve İpsiz Recep’in en yakın arkadaşıydı. Birçok Cephede Kuva-i Milliye saflarında birlikte çarpıştılar.

KENDİSİNE KURULAN PUSULAR

Başta Fransız, İtalyan ve azınlıkların işlettikleri Zonguldak kömür madenleri emperyalist güçlerin her zaman iştahını kabartmış, Milli mücadele yılları dahil ticari yönetimi ellerine geçirip, kömür havzasına giriş ve çıkışları ellerinde tutmuşlardır. Daha çok Rize ve Trabzon’dan kömür havzasına çalışmaya gelen, sonradan Kuva-i Milliye’ye katılan Doğu Karadenizlilerin Zonguldak’a girmesinin menfaatlerine zarar getireceğine inanan çıkar grupları, Dursun Reis’e 24 saat içinde Zonguldak’ı terk etmesi tehditlinde bulunurlar. Çünkü Doğu Karadeniz’den gelenlerin koruyucusu ve hamisi Dursun Reistir. Dursun Reis tehditlere aldırış etmez; kendisine kurulan pusuları püskürtür. Büyük çatışmalar olur. Bütün tehditler ve Doğu Karadenizli Terin havzaya girmeleri önündeki engeller ortadan kaldırılır. Vatanın düşman işgalinden kurtuluşu esnasında Dursun Reis yalnız değildir. Yanında bulunan inançlı, korkusuz Karadenizli savaşçılarıyla Fransızlara karşı savaşıp, Kuva-i Milliye’nin destanını yazarlar. Ünlü bestekar Saadettin Kaynak’ın bestelediği, Atatürk’ün zevkle dinlediği Safiye Ayla’nın söylediği kahramanlık şiiri Rizeli Dursun Reis içindir.

DURSUN KAPTAN TÜRKÜSÜ

Dursun kaptan Batum'dan avare etti kalktı
Dursun kaptan Batum'dan avare etti kalktı
Şişirdi yelkenleri, cigarasını yaktı
Şişirdi yelkenleri, cigarasını yaktı
Pupa yelken giderken, küpeşteye yaslandı
Pupa yelken giderken, küpeşteye yaslandı
Görsen Dursun kaptanı, sanırsın bir aslandı
Görsen Dursun kaptanı, sanırsın bir aslandı
Vardiyadan bağırdı Dursun kaptan bir duman
Kaptan aldı aynayı dedi ki gül cemal
Gidelim yalı yalı da aşalım Barfiyali
Gidelim yalı yalı da aşalım Barfiyali
Kemeri bordoladık da vur kemençeyi Ali
Bir horon edeceğim vur kemençeyi Ali
Piryoz çakıyor piryoz da selam olsun Rize'ye
Piryoz çakıyor piryoz da selam olsun Rize'ye
Elli beş sefer ettim da Kuvayi Milliye'ye
Elli beş sefer ettim da Kuvayi Milliye'ye
Of, Sürmene, Araklı da yanaştım Trabzon'a
Of, Sürmene, Araklı da yanaştım Trabzon'a
Kurtuluş savaşında da çalıştım kana kana
Kurtuluş savaşında da çalıştım kana kana 

MİLLİ MÜCADELE KAHRAMANI MEZARI BİLİNMİYOR

İpsiz Recep gibi Dursun Reis de gücünü şahsi menfaatleri için kullanmadı. Hayatı boyunca Rize gelenekleri içinde gerçek bir Rizeli olarak yaşadı ve 10 Ocak 1950 tarihinde 78 yaşında Zonguldak’ta vefat etti. Eski kuşak Rizeli ve Zonguldaklıların yakından tanıdığı kahraman Rizeli Dursun Reis’in oğlu Anadolu’da hakimlik görevini yaparken istimlak edilen şehir mezarlığının nakli sırasında ihmal sonucu mezarı da kaybolmuştur. Zonguldak’ta yaşadığı süreçte Rizelilere hep sahip çıkmıştır. 

GÜZEL BİR VEFA

Anadolu Feneri Gemisi olarak İstanbul Şehir Hatları filosunda uzun yıllar hizmet eden gemi hibe yoluyla Halil Bakırcı başkanlığı döneminde 26 Ağustos 2010 tarihinde Rize Belediyesi kazandırılır. Deniz şehri Rize için sosyal aktiviteler için büyük bir kazanç olan gemiye Dursun Kaptan adı verilir. Etkinliklerde seyahat halinde gemide İsmail Türüt’ün seslendirdiği Dursun Kaptan türküsü çalınır. Bu güzel bir vefadır. Yalnız daha sonraki yıllarda Rahmi Metin Başkan döneminden önce maalesef gemi satılır. 

Not: Rizeli yazar Orhan Beşikçi’nin dedesiyle ilgili köşe yazısında şu bilgilere yer veriyor:

RİZELİ DURSUN KAPTAN 

Baba adı Mustafa, anne adı Şuşuka olan,1873 yılında Rize Yağlıtaş’ta (Kamenit) dünyaya gelen Köseoğlu Dursun Reis, Zonguldak ve havalisinin düşman işgalinden kurtarılmasında başta Fransızlar olmak üzere işgal güçleriyle savaşan, batı cephesine silah taşımada önemli görevlerde bulunmuş Kuvayı Milliye kahramanıdır.  “Fransızlar, Zonguldak kömürlerini kontrol edebilmek için 8 Mart 1919’da Zonguldak Limanı’na asker çıkarttılar, Bartın sahillerini itilaf gemileri sık sık kontrol altında tutmaya başladı. Bu halk tarafından tedirginlikle karşılandı.Fransızlar Zonguldak`ta Fener Mahallesi`ne yerleşmekle kalmadı burayı bir sınır gibi tel örgülerle çevirdiler, içeri girmek yasaktı. İstanbul Hükümeti`nin anlaşması ile Zonguldak`a gelen yabancı asker ve işçilere halk padişahlarına bağlılığından olsa gerek kabullenmişti bile. Sadece gençler bundan oldukça rahatsızdı. Bu gençlerden ipsiz Recep, Laz Emin, Dursun Reis gibi delikanlıları ile meşhur kişiler zaman zaman Zonguldak caddelerinde Fransız askerleri ile didişmeye başladı. Bazı gençler tutuklanıyor halkın fazla tepkisini çekmemek için bu gençler hırpalandıktan sonra salıveriliyordu. Zonguldak’ta Dursun Reis çete kurup Fransızlara karşı çıktı. Biz Devrekliler Kuvayı Milliye’ye yardımda bulundu, para yardımı da yaptı. Anaları dahi kağnı arabaları ile Mengen’e malzeme taşıdılar. Fransız askerleri Dursun Kaptan’ın saldırılarına fırsat vermemek için tüm yamaçları projektörlerle gözetliyorlardı, belirli yerlere asker yerleştirmişlerdi, ağır makineli silahlar ve topları vardı.1921 yılı başında İstanbul’dan kaçırılan seri ateşli iki top daha Amasra’ya getirilerek Zeytintepe ve Ayayorgi Tepesi’ne yerleştirilir. Gerek Bahriye üssünün girişimleri gerekse alınan savunma önlemleri, Karadeniz’deki itilaf güçlerinin Amasra’ya yanaşmamasında etkili olmuştur. Nitekim 1921 yılı nisan ayında beş bacalı Yunan muhribi Kılgıç, Amasra açıklarında demirlemişse de birkaç gün hareketsiz bekledikten sonra uzaklaşmıştır.
 
Amasralıların daha ilk günden itibaren, Milli Mücadele’ye gönderdiği bağlılık, onca yokluğa rağmen canıyla parasıyla teknesiyle gerçekleştirdiği katkılar, Dursun Reis, İpsiz Recep ve Devrekli Muharrem’in çetebaşılık yaptığı Zonguldak havalisi milislerinin verdiği mücadele Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin dikkatini çekmiş, Havza’nın çalışkan ve çilekeş insanlarına bir nebze nefes aldıracak yasal düzenlemeler Meclis’in gündemine alınmıştır. 15- 02- 1926 tarihinde toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi Dursun Reis’i   kırmızı şeritli istiklal madalyasıyla ödüllendirdi.  Harf devriminden sonra Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önerisiyle, Kılıçreis soyadını aldı.

İSMİ ZONGULDAK’TA İSMİ BİR SOKAĞA VERİLDİ RİZE’DEN DE BEKLİYORUZ

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün imzası olan 2483 nolu madalya beratında Rizeliliği ve reisliği Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce onaylanmış Dursun Reis adının Zonguldak’ta bir sokağa verilmesi vefalı bir davranıştır. 19 Mayıs 1919 Kuva-yi Milliye örgütlenmesinin 100. Yılında Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesinde 9 Eylül 1918 tarihinde açılan sergide İstiklal savaşı gazisi Dursun Reis’e ait özel eşyaları sergilendi. Aynı hassasiyetin doğduğu topraklarda gösterilmesi, adının Rize sokaklarında yaşatılması geç de olsa gerçekleştirilmelidir. 1950 yılında Zonguldak’ta vefat eden Rizeli Dursun Reis’e, isimli isimsiz bütün kahramanlarımızın aziz hatıralarına sahip çıkılmasını diliyorum. Kurtuluşumuzu ve özgürlüğümüzü borçlu olduğumuz başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının ruhları şad olsun

Kaynaklar:
Vakıf Rize Dergisi 
Mahiye Morgül Kuvayi Milliye’nin Kılıçreis Dursun Kaptan’ı da Rizeli
Hayati Yılmaz Zonguldak Mitingi (15 Mayıs 1919) http://www.tempogazetesi.com/zonguldak/
Doç. Dr. Ali Sarıkoyuncu Milli Mücadele’de Zonguldak ve Havalisi.
Necdet Sakaoğlu, Çeşm-i Cihan Amasra.

Fatih Sultan KAR