BÂKİ BİR HAKİKAT, FÂNİ ŞAHSİYETLER ÜSTÜNE BİNA EDİLMEZ

İnsan fânidir. Ne kadar ilim, fazilet ve tecrübe sahibi olursa olsun, bilgisi ve idraki sınırlıdır; yanılabilir ve zaaf gösterebilir. Hakikati idrak etmek; eşya ve hadiselerin Esmâ-i İlâhiye ile olan nispetlerini görebilmek, kâinata bu tecellilerin ışığında bakabilmektir. İnsan, ömrünü eşya ve hadiseler vasıtasıyla tecelli eden İlâhî isim ve sıfatları anlamaya; bu tecellilerle kendisini tanıttıran ve sevdiren Rabbini tanımaya ve O’na muhabbet etmeye adayabilir.

İnsanın bu manaları idrak etmesinde ve hayatına taşımasında, tarih boyunca nice âlim, mürşid ve rehber önemli hizmetlerde bulunmuştur. İlimleriyle, yaşayışlarıyla ve irşatlarıyla insanlara rehberlik etmiş, nice insanın istikamet bulmasına vesile olmuşlardır. Böyle şahsiyetlerin hizmetlerine hürmet edilir, ilim ve tecrübelerinden istifade edilir, emeklerinin hakkı teslim edilir. Onların kıymeti, insanları hakikate ulaştıran yolları göstermeleriyle daha da anlam kazanır.

Bir mürşidin, âlimin veya rehberin etrafında yetişmek; onun ilminden, irfanından ve tecrübesinden istifade etmek, insanın hakikati anlamasına ve hayatına taşımasına vesile olabilir. Bu bağ hürmet, muhabbet ve sadakatle kuvvetlenir. İnsan bazen bir hakikati, kendisine rehberlik eden bir şahsın sözünde, hâlinde ve yaşayışında daha açık görebilir.

Sağlıklı bir irşat ve rehberlik, nazarları zamanla şahıstan onun gösterdiği manaya, beslendiği hakikatlere ve kalıcı ölçülere ulaştırır.

Rehberin vesile olduğu mana da onun ömrünü aşarak yaşamaya devam eder.

Tam da bu noktada şahıs ile hakikat arasındaki ölçünün korunması önem kazanır. Bâki bir hakikat fâni bir şahsiyetle fazlasıyla özdeşleştirildiğinde, zamanla ikisi arasındaki sınır belirsizleşebilir. Peygamberler, vahyi tebliğ ve temsil eden müstesna konumlarıyla bu bahsin dışında, ayrı bir yerde durur.

Bunun ötesinde, bir şahsın sözü hakikatin kendisi, tercihi de hakikatin ölçüsü gibi algılanmaya başladığında şahsa duyulan bağlılık ile hakikate sadakat birbirine karışabilir. Şahsa yöneltilen bir eleştiri de hakikate yönelmiş gibi anlaşılabilir. Böylece hakikatin geniş ve kuşatıcı manası, bir şahsın sınırları içinde okunmaya başlanır.

Hakikate hizmeti hayatlarının gayesi bilen birçok irşat ve ilim ehlinin, nazarları kendi şahıslarında toplamaktan sakınmalarının hikmeti de burada aranabilir. Kendilerinin fâni, hizmet ettikleri hakikatlerin bâki olduğunu bilenler, insanları şahıslarının ötesindeki kalıcı manalara yöneltmeye gayret etmişlerdir. Kendilerinden istifade edenlere rehber olmuş, hizmet ettikleri hakikatin kendi ömürlerinden sonra da yaşamasını önemsemişlerdir.

Bâki bir hakikatin geleceğini tek bir şahsın ömrüne bağlamak, o şahsın ardından hakikatin de insanların nazarında zayıflaması tehlikesini taşır. Şahısla fazlasıyla özdeşleştirilen mana, onun yokluğunda görünürlüğünü ve tesirini kaybedebilir. Fâni insanın hakikat karşısındaki kıymeti, ona sadakatle hizmet etmesi, onu yaşayarak temsil etmesi ve kendisinden sonrakilere ulaştırmasıyla belirginleşir.

Bu ölçünün en açık örneklerinden biri adalet hakikatinde görülür. Kâinata basiretle bakıldığında, devasa galaksilerden mikroskobik canlılara kadar her varlıkta bir ölçü, denge ve intizam müşahede edilir. Varlık âlemindeki bu ahenk, her şeyin kendi yeri ve ölçüsü içinde bulunduğu kuşatıcı bir düzene işaret eder. İnsan da bu nizamın bir cüzüdür. Beşerî irade, nefis, şahsi arzular ve menfaatler devreye girdiğinde bu hassas dengeyi insanlar arasındaki münasebetlerde korumak, insanın iradesine ve sorumluluğuna kalır.

İnsanlık tarihi boyunca adaletin peşinden koşulmuş; kanunlar vazedilmiş, mahkemeler kurulmuş ve hukuk düzenleri geliştirilmiştir. Zulme uğrayanın hakkını araması ve haksızlık karşısında vicdanların sızlaması, insanın adalete duyduğu köklü ihtiyacın bir tezahürüdür. İlâhî vahiy bu arayışa, şahsi menfaatlerin ve güç ilişkilerinin üzerinde bir ölçü getirir. İnsan bu ölçüyü esas aldıkça adalete yaklaşır; kendi nefsini, zümresini veya gücünü ölçü hâline getirdiğinde ise adaletten uzaklaşır.

Adalet değerini şahıstan almaz; şahıs, adalete bağlılığıyla değer kazanır.

İnsanlar doğar ve ölür, nesiller değişir, devletler kurulur ve yıkılır; adalet bütün bu değişimlerin ötesinde varlığını sürdürür. Hâkimler, yöneticiler ve hukuk sistemleri zamanla değişir. Adaletin hakikati onların ömürleriyle sınırlı kalmaz. İnsanlar onu hakkıyla temsil edebilir veya ondan uzaklaşabilir; adaletin kıymeti ise şahısların değişmesiyle değişmez.

Dünya hayatının sınırlılığı sebebiyle adalet her hadisede eksiksiz tecelli etmeyebilir. İnsan yeryüzünde adaleti ayakta tutmak ve haksızlıkla mücadele etmekle mükelleftir. Bütün gayretlere rağmen kimi haklar sahibine ulaşmayabilir, kimi haksızlıklar karşılıksız kalabilir. Dünyada yarım kalan hesapların tamamlanacağı Mahkeme-i Kübrâ, İlâhî adaletin eksiksiz tecelli edeceği nihai menzildir. Böylece adalet hakikati, onu dünyada temsil eden insanların ve kurumların sınırlarını aşarak ebediyete uzanır.

Adalet üzerinden görülen bu ölçü, hakikatin bütünü için de anlamlıdır.

İnsan, kabiliyeti ölçüsünde hakikatin anlaşılmasına ve yaşanmasına hizmet eder ve göçer; hakikat ise farklı idraklerde bilinmeye, yeni hayatlarda görünmeye devam eder.

Fâni insan, bâki bir manaya sadakatle hizmet ettiği ölçüde kendi ömrünü aşan bir hayra vesile olur.

“Bâki bir hakikat, fâni şahsiyetler üstüne bina edilmez. Edilse, hakikate zulümdür.”

Sevgi ve selamlarımla.