DÜNYA'NIN ÇİVİSİ DIKTI. DÜNYA BİR DELİYE Mİ EMANET

Dünya gerçekten sarsıcı bir dönemden geçiyor.

Dünya gerçekten sarsıcı bir dönemden geçiyor. Güçlü liderlerin sert söylemleri, uluslararası hukukun zorlandığı gelişmeler, savaşlar, ekonomik krizler, teknoloji devlerinin devletlerden bile etkili hale gelmesi… Bunların hepsi birçok insanda şu duyguyu uyandırıyor: “Dünyanın çivisi çıktı.” Bu his anlaşılır. Çünkü yalnızca tek tek olaylar değil, aynı anda birçok kriz yaşanıyor. Ancak bu tabloyu anlamak için daha geniş bir perspektiften bakmak gerekir. Haber/Yorum:B.Arif TURAN Güçlü Liderler Çağı mı? Son yıllarda dünyanın birçok yerinde güçlü, sert, kutuplaştırıcı lider figürleri öne çıktı. Bunun nedeni sadece kişilikleri değil; toplumların yaşadığı güvensizliktir. Ekonomik eşitsizlik, göç krizleri, işsizlik korkusu, kültürel değişim, savaş endişesi gibi faktörler insanları “karmaşık demokrasiler” yerine “hızlı karar alan güçlü liderlere” yöneltebiliyor. Tarih boyunca da benzer dönemler yaşandı. Kriz zamanlarında insanlar özgürlük ile güvenlik arasında seçim yapmak zorunda hisseder. O noktada bazı toplumlar güvenliği tercih eder, bazıları ise kurumlarını güçlendirmeye çalışır. Hukuk ve Adalet Neden Zayıf Görünüyor? Uluslararası hukuk bugün birçok kişi için yetersiz görünüyor. Çünkü kağıt üzerindeki hukuk ile güç dengeleri arasındaki fark çok büyük. Büyük devletler çoğu zaman yaptıkları hamleleri meşrulaştıracak yollar buluyor, zayıf devletler ise aynı alanı bulamıyor. Bu durum yeni değil. Geçmişte de büyük güçler uluslararası sistemi kendi çıkarlarına göre şekillendirdi. Fakat bugün bilgi akışı hızlandığı için her şey anında görünür hale geliyor. Eskiden gizli kalan çifte standartlar artık herkesin gözünün önünde yaşanıyor. Bu yüzden insanlar “adalet yok” hissine daha güçlü kapılıyor. Demokrasi Geriliyor mu? Bazı ölçümlere göre dünyada demokratik standartlar son yıllarda geriledi. Basın özgürlüğü, yargı bağımsızlığı, ifade özgürlüğü ve kuvvetler ayrılığı birçok ülkede baskı altında. Ancak bu, demokrasinin tamamen bittiği anlamına gelmez. Demokrasi sadece seçim değildir. Demokrasi aynı zamanda toplumun itiraz etme hakkı, bağımsız kurumlar, sivil toplum, özgür medya ve hesap verebilirliktir. Bazı ülkelerde bu alanlar daralırken, bazı ülkelerde ise yurttaşlar daha fazla katılım talep ediyor. Yani demokrasi ölmekten çok, yeniden sınanıyor. Teknoloji Şirketleri ve Yeni Güç Merkezleri Eskiden dünyayı daha çok devletler şekillendirirdi. Bugün ise büyük teknoloji şirketleri de küresel güç aktörleri haline geldi. Veri, yapay zekâ, iletişim ağları ve ekonomik etkileri sayesinde bazı şirketler birçok devletten daha fazla nüfuza sahip. Bu da yeni sorular doğuruyor: Seçilmemiş şirketler ne kadar güç sahibi olmalı? İnsanların verisini kim koruyacak? Algoritmalar toplumu nasıl etkiliyor? Devletler mi şirketleri yönetiyor, şirketler mi devletleri etkiliyor? yüzyılın önemli mücadelelerinden biri de burada yaşanacak. Dünya Nereye Gidiyor? Dünya tek bir yöne gitmiyor. Aynı anda birkaç farklı süreç yaşanıyor: Kutuplaşma artıyor. Toplumlar ve devletler keskin biçimde ayrışıyor. Güç mücadelesi sertleşiyor. ABD, Çin, Rusya, Avrupa, bölgesel aktörler yeni denge arıyor. Kurumlar zorlanıyor. Birleşmiş Milletler, uluslararası mahkemeler ve eski düzenin kurumları yetersiz kalıyor. Toplumlar bilinçleniyor. İnsanlar daha fazla bilgiye ulaşıyor, daha fazla sorguluyor. Yeni düzen arayışı doğuyor. Eski dünya düzeni çatırdarken yenisi henüz kurulmadı. Umut Var mı? Evet, çünkü tarih yalnızca savaşların ve zorbalığın tarihi değildir. Aynı zamanda insan haklarının, anayasal düzenlerin, kadın haklarının, işçi haklarının, bilimsel ilerlemenin ve özgürlük mücadelelerinin de tarihidir. Bugün karanlık görünen birçok şey geçmişte de yaşandı. Fakat toplumlar zamanla denge kurmayı başardı. Baskı arttığında direnç de doğdu. Haksızlık büyüdüğünde adalet talebi de büyüdü. Bugün hissedilen kaos gerçek. İnsanların “Dünya deliye mi emanet?” diye sorması boşuna değil. Fakat dünya sadece liderlerden ibaret değil. Dünyayı halklar, kurumlar, fikirler, bilim insanları, gazeteciler, hukukçular ve sıradan insanların vicdanı da şekillendiriyor. Belki asıl soru şu: Demokrasinin sonu mu geldi? değil, Demokrasiyi yeniden nasıl güçlendirebiliriz? Çünkü demokrasi kendiliğinden yaşamaz; onu canlı tutan şey toplumların sahip çıkmasıdır.