KENDİSİNİ EBEDİYETE UĞURLADIK HATIRALARI KALDI YADİGAR

KENDİSİNİ EBEDİYETE UĞURLADIK HATIRALARI KALDI YADİGAR

HÜSEYİN AVNİ AGUN (HOROSAN) İLE RİZE TARİHİNE YOLCULUK

Hüseyin Avni Agun siyaseti memleket sevdasıyla yapan Rize Siyaset tarihinde saygın bir yere sahip olan nadir isimlerden biriydi. Onunla sohbet etmek fikirlerini dinlemekten büyük bir keyif alırdım. Kendisi ile 8 Ağustos 2014 tarihinde yaptığım söyleşinin “Rize, Veliköy ve Horosan Ailesi Tarihi’ bölümünü sizlerle paylaşıyorum.

* Ali Bayraktar Veli köyünde Kopuzlar’da Osmanlı Devleti'nin alemini taşırdı.

* Mataracı Mehmet Efendi'nin karşısında siyaset yapmak her baba yiğidin harcı değildi.

* O yıllarda Fevzi Saruhan CHP İl Başkanı idi. Değerli bir insandı. Çok mücadelesi oldu.

* Bütün Rize Belediyesi başkanlarının çalışmalarını terazinin bir kefesine koysan bir Ekrem Orhon dönemi etmez.

RİZE TARİHİNDEN YANSIMALAR

Söze Rize Tarihinden başlayalım. Ailenizin izlerine doğru tarihi bilgileriniz nelerdir?

1461 senesinde Trabzon fethedildi. Dolayısıyla Rize kazası da fethedildi. Bu bölge Rum bölgesiydi. İç kesimlerinde Ermeniler yaşardı. Yani sahilde Rumlar, iç kesimlerinde Ermeniler. Yalnız bizim Laz bölgesi dediğimiz bölge zaten Laz'dı. Orada Rumlar yoktu. Daha sonra bizim Karakoyunlu Devleti, zaten o Karakoyunlu Uzun Hasan'la Fatih çekişmişti. Uzun Hasan'ın kızı Şah İsmail'e evlendi. Aradan 20 sene geçtikten sonra Karakoyunlu Devleti dağıldı. Karakoyunlu Devleti'nin içerisinde hem Şia taraftarı olanlar hem de Sünni olanlar vardı. Şia taraftarı olanlar Şah İsmail'e iltica ettiler. Sünni olanlar da Osmanlı Devleti'ne iltica ettiler. Osmanlı Devleti bu kendisine iltica eden bu Karakoyunlular başta Trabzon ve Rize Türklerini Karadeniz bölgesine olmak üzere yerleştirdiler. İşte bizim köklerimiz oradaydı.

VELA’DAN MEKKE KADILIĞINA

Bölgede durum nasıldı?

1508 senesinden itibaren bu bölgeye yerleştirdiler. Bu bölge Rum bölgesi, 3 tane kardeş Vela'ya, Vela köyüne yerleştirildi. Vela kelimesi Arapça bir kelimedir. Velayetten gelir. Oraya gönderilen üç kardeş orada yaşarlar. Oranın idaresi onlara verilir. Oradan vergi alırlar, cizre alırlar. Oranın ahalisi Rum olduğu için cizre alırlar. Osmanlı Devleti'ne asker tutarlar, asker yetiştirirler. Bu Kopuz, Molla Ahmet, Memo Mehmet isimli üç kardeş oraya yerleşir. Osmanlı kayıtlarına baktığımız zaman 1870 yılında Vela köyünde beladeti asker sayısı altmış üç olarak gözükür. En son Ali Bayraktar Veli köyünde Kopuzlar’da Osmanlı Devleti'nin alemini taşırdı. Bizim akrabamızdan, Molla Ahmetlerden Yunus Vehbi Efendi 1800 yıllarının sonunda Bursa, daha sonra Mekke Bab Naipliği, daha sonra Mekke Kadılığı, daha sonra Anadolu Ser Askerliği görevinde bulunmuş. bu Osmanlı Devleti'nin buraya yerleştirdiği insanların ayrı zamanda listesini de tutmuş, sicillerini tutmuş, onları da ondan sonra istediği gibi kullanmış. Bu görevler herkese verilmez.

BİZE HOROSAN DERLER AMA ASIL AİLE ADIMIZ MOLLA AHMET’TİR

Sizin aile neden Horosan olarak biliniyor?

Bizim ailemiz bizde bu memlekete doğmuş bir ailedir. Dedenin dedesi biraz sinirli bir adamdı. İsmi Mustafa'ydı. Ondan dolayı buna Horasan denmiş. Mesela diyelim ki sizin Ketenli köyünde bir adam, bir adamla beraber bir tartışması var, bir kavgası var, bir arazi kavgası vardır. Bu Mustafa Dede alır tahrasını eline, oraya giderdi. İlle o işi uyduracak. Eğer uyduramıyorsa o garibanın ezilenin yanında yer alırdı. Yahu sen Ketenli köyündeki adamdan sana ne yani? bir hasleti vardı. Ondan dolayı bize Horasanlı dendi. İsmimiz Horosan olarak kaldı.  Esasında ailemiz Molla Ahmet olarak bilinir. Soyadı kanunu çıktığı zaman hem Molla ve hem Ahmet kelimeleri yasak olduğu için biz o soyadını alamadık. Rize Lisesi’nin meşhur resim ve edebiyat öğretmeni Niyazi Amca, Uygur dilinden “okumuş” manasında karşılığı olan Agun kelimesini soy adı olarak aldı. “Agun” okumuş demektir. Çok partili sisteme geçildiği zaman Eski Milletvekili, Eski Senatör Mecdi Agun ve Hüseyin Agun'un babası Petoni Mahmut bizim ailedendir. Petoni Mahmut Samsun'da iş yerleri vardı. Orada Demokrat Parti'yi kurdular.  Hatta onun büyük oğlu Kadir Amca Samsun'da dururdu. Cumhurbaşkanı Celal Bayar iki sefer onun evine kalmıştı. Sonra Rize’ye geldi. Mehmet Agun'un Agun Kundura mağazasının olduğu yerde zahire dükkânı vardı. Orayı Borsa Kıraathanesi’ne haline getirdi. Orayı merkez yaptı. Burada Arzuhalcı Mehmet Mete'yiil başkanı yaptılar.

MEHMET MATARACI KARŞISINDA SİYASET YAPMAK ZORDU

Mehmet Mataracı’ya karşı mı siyaset yaptı?

Burada Halk Partisi Mataracı Mehmet Efendi karşısında siyaset yapmak her baba yiğidin harcı değildi. Mahmut Amcam, yetmiş santime elli santim hazırlanan ve Üzerine Demokrat Parti Veliköy Ocağı yazan tabelayı babama verdi ve git bunu köyde uygun bir yere as dedi. Rize’den Vela’ya giderken Gündoğdu’da bir mola verdiler. Burada ellerindeki tabelayı gören biri onları gidip şikayet etti. Az  yol aldıklarında baktılar arkalarından bir atlı geliyor. Durdular. Baktılar gelen Od Saraloğullarından Ali onbaşı geliyor. Dedeme yanlarındaki tabelayı göstererek bu nedir dedi. Dedemde Demokrat Parti kuruldu ya onun tabelasıdır dedi. Ali Onbaşı dedeme bir tokat vurdu. Yavaş yavaş dedem kalktı. Onbaşı yine üzerine yürüdü. Dedem tabelayı aldı yoluna gitti. Onbaşı da küfrederek uzaklaştı. 1946 seçimlerinde Veliköy’de çok büyük oy (DP 370 / CHP 40) aldı. Demokrat Parti. Mahmut Amcamızın Parti’yi kurdurması ve söz sahibi olması hasebiyle Veliköy’un üzerinde çok duruluyordu.

SİYASET O ZAMANLAR ÇOK RENKLİYDİ

Çocuk yaşta siyasetin içinde yer aldınız?

O yıllarda Fevzi Saruhan CHP İl Başkanı idi. Değerli bir insandı. Oda çok büyük mücadele vermiştir. Belediye Parkının karşısında Demokrat Parti Binası vardı. Mülki İslam Paşa Mahallesi’nde Çıhcir İsmail Bey’e aitti. Birinci katı deniz taşında yapılmıştı ve içinde dört beş dükkan yer alıyordu. Üst kat ise tahtadan yapılmıştı. Demokrat Parti orada faaliyet gösteriyordu. Her akşam orada toplanılırdı. Babam şehirde yalnız yaşıyordu. Beni de yanına alırdı. Dükkânın üstünde kalıyorduk. İstiklal mektebine gidiyordum. Bende akşam Demokrat Parti binasına giderdim. Orda bir masada derslerimi yapardım. Babam orda Cemal Tavukçu, Lütfü Tavukçu, Akif Alemdar, Yakup Temizel, Çarukçu Adem bir araya gelir parti konuşmaları, görüşmeleri yaparlardı. Hemen hemen her akşam oradaydım.  Cumhuriyet Halk Partisi dediğin zaman burada akla Kumbasarlar gelirdi. Mehmet Ali Kumbasar, İl Başkanlığı yapmış olan Fındıklılı Avukat İhsan Oktar, Doktor Mehmet Ali Güven, İlyas Eyüboğlu vardı.

TÜM BAŞKANLAR BİR YANA EKREM ORHAN BİR YANA

Ekrem Orhon’a dair neler söylersiniz?

1963 yılında Ekrem Orhon Belediye Başkanı seçildi. Biz Adalet Partililer onun karşısında rahmetli Yusuf Tiryaki’yi aday gösterdik. Tiryakı bin beş yüz kusur oy aldı. Ekrem Bey ise üç bin oy aldı. O zaman Rize merkezde halk partiliydi. Sonra Ekrem Bey bana farklı geldi. Bizim mağazaya yakın bir yerde Şeytan Sokağı’nın yukarısında ikamet ediyordu. Sabahları bize uğrardı. Bende çok itibar ederdim ona. Demirel Genel Başkan olunca partisinden istifa ederek Adalet Partisine geçti. Artık aynı partide görev yapıyorduk. 1968 de yeniden bu kez Adalet Partisi’nden Belediye Başkanı seçildi. Babamda Belediye Meclis Üyesi seçilmişti. Ekrem Orhon; Yorgancı Yener arkadaşımızı evladı gibi severdi. Ekrem Beyden sonra seçilen bütün belediye başkanlarının çalışmalarını terazinin bir kefesine koysan bir Ekrem Orhon dönemi etmez. İsmail Ömeroğlu başkanlık döneminde sağlık sorunları yaşıyordu. Sürekli ılıcalara gitmek zorunda kalıyordu.  Onun yerine çoğu zaman Ömer Bayar vekâlet ediyordu.  1973 yılında Adalet Partisi bir yıkım yemişti. Adalet Partisi’nin adayı Ahmet Kabil Bey’in kardeşi Hasan Kabil’di.

MEMLEKET İÇİM SİYASET

Aktif siyasete ne zaman girdiniz?

Ben babamdan dolayı her zaman içinde olduğum siyasette aktif olarak 1964 de yer almaya başladım. Adalet Partisi Rize Gençlik Kolları’nda görev aldım. Adalet Partisi ve Doğru Yol Partisi’nde almadığım görev kalmadı. Gençlik Kollarında çalıştım. Mahalle temsilciliği yaptım. İlçe ve İl idare kurullarında görev yaptım. Biz siyaseti memleket sevdası için yaptık.

* Allah cc rahmet eylesin. Mekânı cennet olsun.

Fatih Sultan KAR