AŞK YAZARI Mustafa  ÇİFCİ
Köşe Yazarı
AŞK YAZARI Mustafa ÇİFCİ
 

TARİHTE BİLİNEN İLK TÜRK ŞAİRİ

Geçmişe, atalarımıza doğru bir yolculuk yapalım. Ve Türk soydaşlarımızı hatırlayıp bir selam gönderelim istedim. Türklerin ilk şairi kimdir? Ne yazmıştır? Bir göz atalım. * Yıl, 700 dönemleri… Tarihin ilk yeniliklerinde öne çıkan Yüce Türk Devleti Türk Uygur Devleti 745-840 yılları arasında Orta Asya'da hüküm sürmüşlerdir. 840 yılında Kırgızların saldırıları sonucu yıkılmıştır. Uygur Devletin özellikleri nelerdir? Kurucusu, Kutluk Bilge Kül Kağan'dır. Başkenti ise Ordu-Balık’tır (Karabalgasun).  Göçebe yaşamı bırakıp yerleşik hayata geçip tarım ve ticarete yönelen ilk Türklerdir. Maniheizm / Budizm dinlerini kabul eden ilk Türk devletidir. Türk tarihi içerisinde ilk defa şehirler ve kasabalar kurmuşlardır. Kütüphane kuran ilk Türk devletidir. Töreyi yazılı hale getiren ilk Türk devletidir. Bankacılığın ve faizciliğin temelini oluşturmuşlardır. Kalıcı mimari eserler; tapınaklar, saraylar ve su kanallarını ilk inşa edenlerdir. Bögü Kağan döneminde (762) Maniheizm resmi devlet dini olarak kabul edilmiştir. Bu dinin etkisiyle et tüketmeyi ve savaşmayı bırakan Uygurlar, barışçıl ve sanatsal bir yaşama geçmişlerdir.  Matbaa ve kâğıdı kullanarak ilk Türk devletidir. İlk kez hareketli harf sistemli Türk matbaasını geliştirmişler, 18 harfli Uygur alfabesini kullanmışlardır. Fresk (duvar resmi) ve minyatür sanatında ileri gitmişlerdir. Uygurlar; kültürel, ekonomik ve mimari alanlarda Türk tarihinin en önemli devletlerinden biri olmuştur. Uygur Türkleri, tarım havzalarına göç ederek Doğu Türkistan Özerk Uygur Eyaleti denilen ve Çin sınırları arasında kalan bölgeye göç etmişlerdir. Hoço ve Hanbalık dolaylarında Uygur Kağanlığı, Karahoca Uygur Krallığı, Kansu Uygur Krallığı, Doğu Türkistan Hoca-Hanlar gibi hanlıklar kurmuşlardı. Uygurlara ait bir destan olan Göç Destanı yerleşme hikayesini anlatır.  Bilinen ilk Türk Şair, Aprınçor Tigin,    Uygur dönemine ait Mani dininin etkisinde şiirler yazmış adı bilinen ilk Türk şairidir.  Turfan kazılarında bulunan şiirleri ilk kez 1919'da yayımlanmıştır. Bulunan iki şiirinden ilki, üç dörtlükten oluşan ve ilahi tarzında yazılmış bir övgü olup ilk dörtlüğü zedelenmiştir. Aprın Çor Tigin'in ikinci şiiri, aşk konusunda yazılmış din dışı bir şiirdir. Yedi dörtlükten oluşan bu şiirin ilk dörtlüğü kayıptır. “Sevgili” adı verilen bu şiir, Uygur edebiyatının ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılır. Bu şiir, Uygur edebiyatının, dolayısıyla Türk şiirinin ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılmaktadır. (8-9.yüzyıl) SEVGİLİ   Kasıncığımın öyü kadgurar men / Kadıncığımı düşünüp dertlenirim Kadgurdukça / Dertlendikçe Kaşı körtlem / Kaşı güzelim  Kavışıg sayır men / Kavuşmak isterim  * Barayın tiser / gideyim desem  Barç amrakım / güzel sevgilim  Baru yime umaz men / gidemem yine ben Bağırsakım / sadık yarim   * Kireyin tiser / gireyim desem  Kicıgkiyem / küçüğüm Kirü yime umaz men / giremem yine ben Kin yıpar yıdlıgım / amber -misk kokulum  * Yaruk tengrler / parlak tanrılar  Yarluk azunın / buyrugu ile Yavaşım birle / yavaş huylum ile Yakışıpan adrılmalım / kavuşup ayrılmayalım  * Küçlüg piriştiler / güçlü periler - meleklerin- Küç birzünin / güç vermesiyle Közi karam birle / gözü karam ile  Külüşüben külüşigin oluralum / gülüşüp oturalım Aprınçor Teğin:  
Ekleme Tarihi: 29 Haziran 2026 -Pazartesi

TARİHTE BİLİNEN İLK TÜRK ŞAİRİ

Geçmişe, atalarımıza doğru bir yolculuk yapalım.

Ve Türk soydaşlarımızı hatırlayıp bir selam gönderelim istedim.

Türklerin ilk şairi kimdir?

Ne yazmıştır?

Bir göz atalım.

*

Yıl, 700 dönemleri…

Tarihin ilk yeniliklerinde öne çıkan Yüce Türk Devleti

Türk Uygur Devleti

745-840 yılları arasında Orta Asya'da hüküm sürmüşlerdir.

840 yılında Kırgızların saldırıları sonucu yıkılmıştır.

Uygur Devletin özellikleri nelerdir?

  • Kurucusu, Kutluk Bilge Kül Kağan'dır. Başkenti ise Ordu-Balık’tır (Karabalgasun). 
  • Göçebe yaşamı bırakıp yerleşik hayata geçip tarım ve ticarete yönelen ilk Türklerdir.
  • Maniheizm / Budizm dinlerini kabul eden ilk Türk devletidir.
  • Türk tarihi içerisinde ilk defa şehirler ve kasabalar kurmuşlardır.
  • Kütüphane kuran ilk Türk devletidir.
  • Töreyi yazılı hale getiren ilk Türk devletidir.
  • Bankacılığın ve faizciliğin temelini oluşturmuşlardır.
  • Kalıcı mimari eserler; tapınaklar, saraylar ve su kanallarını ilk inşa edenlerdir.
  • Bögü Kağan döneminde (762) Maniheizm resmi devlet dini olarak kabul edilmiştir. Bu dinin etkisiyle et tüketmeyi ve savaşmayı bırakan Uygurlar, barışçıl ve sanatsal bir yaşama geçmişlerdir. 
  • Matbaa ve kâğıdı kullanarak ilk Türk devletidir. İlk kez hareketli harf sistemli Türk matbaasını geliştirmişler, 18 harfli Uygur alfabesini kullanmışlardır. Fresk (duvar resmi) ve minyatür sanatında ileri gitmişlerdir.
  • Uygurlar; kültürel, ekonomik ve mimari alanlarda Türk tarihinin en önemli devletlerinden biri olmuştur.
  • Uygur Türkleri, tarım havzalarına göç ederek Doğu Türkistan Özerk Uygur Eyaleti denilen ve Çin sınırları arasında kalan bölgeye göç etmişlerdir. Hoço ve Hanbalık dolaylarında Uygur Kağanlığı, Karahoca Uygur Krallığı, Kansu Uygur Krallığı, Doğu Türkistan Hoca-Hanlar gibi hanlıklar kurmuşlardı. Uygurlara ait bir destan olan Göç Destanı yerleşme hikayesini anlatır. 

Bilinen ilk Türk Şair, Aprınçor Tigin

 

Uygur dönemine ait Mani dininin etkisinde şiirler yazmış adı bilinen ilk Türk şairidir. 

Turfan kazılarında bulunan şiirleri ilk kez 1919'da yayımlanmıştır. Bulunan iki şiirinden ilki, üç dörtlükten oluşan ve ilahi tarzında yazılmış bir övgü olup ilk dörtlüğü zedelenmiştir. Aprın Çor Tigin'in ikinci şiiri, aşk konusunda yazılmış din dışı bir şiirdir. Yedi dörtlükten oluşan bu şiirin ilk dörtlüğü kayıptır. “Sevgili” adı verilen bu şiir, Uygur edebiyatının ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılır.

Bu şiir, Uygur edebiyatının, dolayısıyla Türk şiirinin ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılmaktadır. (8-9.yüzyıl)

SEVGİLİ

 

Kasıncığımın öyü kadgurar men / Kadıncığımı düşünüp dertlenirim

Kadgurdukça / Dertlendikçe

Kaşı körtlem / Kaşı güzelim 

Kavışıg sayır men / Kavuşmak isterim

 *

Barayın tiser / gideyim desem 

Barç amrakım / güzel sevgilim 

Baru yime umaz men / gidemem yine ben

Bağırsakım / sadık yarim 

 *

Kireyin tiser / gireyim desem 

Kicıgkiyem / küçüğüm

Kirü yime umaz men / giremem yine ben

Kin yıpar yıdlıgım / amber -misk kokulum

 *

Yaruk tengrler / parlak tanrılar 

Yarluk azunın / buyrugu ile

Yavaşım birle / yavaş huylum ile

Yakışıpan adrılmalım / kavuşup ayrılmayalım

 *

Küçlüg piriştiler / güçlü periler - meleklerin-

Küç birzünin / güç vermesiyle

Közi karam birle / gözü karam ile 

Külüşüben külüşigin oluralum / gülüşüp oturalım

Aprınçor Teğin:

 

Yazıya ifade bırak !
Okuyucu Yorumları (0)

Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.

Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve rizeninsesi.net sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.