Muhalefet Neden İktidar Alternatifi olamıyor. Millet Kaderine Razı mı?

Türkiye bugün; 23 bin TL civarındaki emekli maaşları, 28 bin TL bandındaki asgari ücretler, 30-35 bin TL'yi bulan ortalama ev kiraları ve fahiş özel okul ücretleriyle derin bir ekonomik dar boğazdan geçmektedir. Tarım sektörünün yaşadığı çöküş, temel gıdaya erişimdeki zorluklar ve son dönemde ardı ardına patlayan finansal fon krizleri, geniş halk kitlelerinin omuzundaki yükü her geçen gün daha da ağırlaştırmaktadır. Basın özgürlüğüne yönelik baskılar, gazetecilerin tutuklanması ve demokratik denetim mekanizmalarının zayıflaması da tablonun diğer yüzünü oluşturmaktadır.

Makro ekonomik göstergeler ve alım gücü kıyaslandığında, bugünkü tablonun 25 yıl öncesine göre daha iyi olduğunu iddia etmek rasyonel verilerle bağdaşmamaktadır. Normal şartlarda, böylesine ağır bir ekonomik tablo ve sosyal kriz ortamında muhalefet partilerinin açık ara iktidar alternatifi olması beklenirken; halkın hâlâ mevcut iktidarı çözüm merci olarak görmesi ya da muhalefete yeterli güven duyamaması çarpık bir siyasal denklem yaratmaktadır.

Peki, Türkiye’de yaşanan bu olağanüstü durumun sosyolojik açıklaması nedir? Millet gerçekten kaderine razı mı olmuştur, yoksa mesele çok daha derin bir toplumsal yarılma ve güven bunalımıyla mı ilgilidir?

1. Ekonomik Gerçeklik ile Siyasal Tercih Arasındaki Fay Hattı

Klasik siyaset bilimi teorileri, ekonomik krizlerin iktidarları götürdüğünü, seçmenin cebi yandığında sandıkta sandalyeleri değiştirdiğini söyler. Ancak Türkiye’deki dinamikler bu ezberi bozan çok katmanlı bir yapıya sahiptir.

Kayıt Dışı Ekonomi ve Destek Mekanizmaları: Resmi enflasyon, asgari ücret ve emekli maaşları yoksulluk sınırının çok altında kalmasına rağmen, toplumun geniş kesimleri sırtını tamamen resmi verilere dayamamaktadır. Kayıt dışı ekonomi, aile içi dayanışma ağları, sosyal yardımlar ve küçük çaplı ek gelir modelleri, krizin yıkıcı etkisini anlık olarak yumuşatan bir "tampon bölge" işlevi görmektedir.

Geçmişle Kıyaslama Psikolojisi: Geniş halk kitleleri bugünkü ekonomik sıkıntıları yaşarken, zihinsel referans olarak 1990’ların ve 2000’lerin başındaki (özellikle 2001 krizindeki) kuyrukları, banka batışlarını, koalisyon hükümetlerinin yarattığı siyasi istikrarsızlıkları ve devlete erişim zorluklarını baz almaktadır. Bugün her ne kadar kiralar ve gıda fiyatları yüksek olsa da, "ulaşılabilirlik" illüzyonu (ulaşım, teknoloji, konut kredisi deneyimleri vb.) geçmişin travmalarıyla dengelenmektedir.

2. Muhalefet Neden Umut Olamıyor? Güven Krizi ve Alternatifsizlik Algısı

Mevcut tablonun en çok sorgulanan boyutu, iktidarın bunca ekonomik ve sosyal yıpranmaya rağmen neden hâlâ tek seçenek olarak algılandığıdır. Burada sorumluluk muhalefet cephesindedir. Normal bir demokraside iktidar olmaya aday bir yapının taşıması gereken bazı sosyolojik karşılıklar vardır:

Projeksiyon ve Vizyon Eksikliği: Muhalefet partileri, ekonomik krizin röntgenini çok iyi çekmekte, yaşanan sıkıntıları ve yolsuzlukları başarıyla eleştirmektedir. Ancak seçmene, "İktidara geldiğimizde bu ekonomik çarkı nasıl çevireceğiz? 28 bin TL’lik asgari ücreti ve kiraları rasyonel zeminde nasıl düzelteceğiz?" sorularının cevabını içeren, güven veren, yapısal ve somut bir "yeni düzen" vizyonu sunamamaktadır. Eleştiri vardır ancak ikna edici bir inşa projesi eksiktir.

Kuşatılmışlık ve Güven Bunalımı: Toplumun muhafazakâr, milliyetçi ve taşra dinamikleri ile şehirli orta sınıf arasındaki kültürel ve sosyolojik mesafe tam olarak kapatılamamıştır. Muhalefetin iç tartışmaları, liderlik kavgaları ve ideolojik savrulmaları, iktidardan kopan seçmenin güvenli bir liman arayışında muhalefete sığınmasını engellemektedir. Seçmen, mevcut krizin mimarlarını eleştirirken, karşıdaki bloğun da ülkeyi yönetebilecek kapasite ve istikrara sahip olup olmadığı konusunda derin bir şüphe duymaktadır.

3. Basın Özgürlüğü, Fon Krizleri ve Algı Yönetimi

Türkiye’de yaşanan son dönemdeki fon krizleri (finansal dolandırıcılıklar, borsa mağduriyetleri vb.) ve basına yönelik baskılar, bireylerin devlete ve sisteme olan inancını zedelemektedir. Ancak bu durum, otomatik olarak iktidara karşı bir başkaldırıya dönüşmemektedir.

Devlet Baba Figürü ve Korumacılık: Türkiye sosyolojisinde devlet, kriz anlarında sığınılacak nihai "baba" figürü olarak kodlanmıştır. Yaşanan fon krizleri veya ekonomik daralmalar bireysel düzeyde yıkıcı olsa bile, halkın bir kesimi bu sorunların ancak yine güçlü bir merkezi otorite eliyle çözülebileceğine inanır. Muhalefetin bu devlet-millet ilişkisini dönüştürecek bir dil kuramaması, alternatif olma vasfını zayıflatmaktadır.

Enformasyon Duvarı: Basın özgürlüğünün daraltılması ve medya üzerindeki tekelleşme, ekonomik krizin ve skandalların halkın geniş kesimlerine objektif ve çözüme odaklı bir dille ulaşmasını engellemektedir. Problemler ya dış mihraklara ya da küresel krizlere bağlanarak rasyonelleştirilmekte, bu da iktidarın sorumluluğunu azaltan koruyucu bir kalkan oluşturmaktadır.

4. Millet Kaderine mi Razı, Yoksa Sessiz Bir Hesaplaşma mı Bekliyor?

Türkiye’de yaşanan ne tam anlamıyla milletin kaderine razı olmasıdır ne de normal bir demokrasinin olağan işleyişidir. Karşımızda duran tablo, "rasyonel bir çaresizlik ve güven bunalımı" halidir.

Halk, mevcut iktidarın yarattığı ekonomik krizin ve hayat pahalılığının farkındadır; mutfaktaki yangını en derinden hissetmektedir. Ancak karşısında alternatif olabilecek, ülkeyi huzura ve refaha kavuşturacağına dair rasyonel bir umut aşılayabilen güçlü bir siyasi akıl görememektedir. Seçmen, "kötünün iyisi" veya "bildik belirsizlik" denklemi arasında sıkışıp kalmıştır.

Bu kısır döngü, Türkiye’de siyasetin ve toplumsal muhalefetin köklü bir zihniyet dönüşümüne gitmesi gerektiğini, aksi takdirde derinleşen krizlerin çözümsüzlük üretmeye devam edeceğini açıkça göstermektedir.

Sevgilerimle