Merak etmeyin Hayat Bilgisi dersi anlatmayacağım size… Hayat Bilgisi adlı dizidir konumuz.
2003 yılında yayınlanmaya başladı ve tam 137 bölüm ekranlardaydı. Dizi bir okulda geçiyor. Okulda çeşitli fikirlere sahip hocalar var ve her biri ayrı özellikler taşıyor. Gerçi hoca camide ama dilimiz alışmış bir kere. Sözü nereye getireceğimi anlamışsınızdır. Afet hoca veya Afet öğretmen, kendisine öğrenciler alıştığı şekilde “Hocam” dedikleri anda en az iki kez “Hoca Camide” diyerek karşılık veriyor. 137 bölümde belki de bin kez bunu tekrarlamıştır.
Gerçi “Et-tekrarü ahsen velev kâne yüz seksen” demişler ama burada ve birazdan anlatacağım konuda geçerli olmadı. Halen ortaokul, lise ve üniversitelerde hoca, hocam demek yadırganmıyor. Hiçbir hoca da bundan alınmıyor.
Yıllar önce, TRT Trabzon Haber Bürosu ekibi, Bülent Ecevit’in bir parti toplantısını çekiyordu. Konuşmaları görüntüledikten sonra muhabir arkadaşımız Cengiz Erdil, Ecevit’e “Efendim arkadaşlar dağılmasın da kameraman arkadaşımız detay görüntüler çeksin” deyince Ecevit, “Arkadaşlar dağılmayın TRT ekibi ayrıntı çekecek” diye partilileri uyarmıştı. Fransızca kelimeyi kullanmamak için ayrıntı kelimesini özellikle seçmişti. O yıllarda Türk Dil Kurumu yeni bir kelime türettiğinde bunu hemen başbakan, bakanlar, milletvekilleri veya üst düzey bürokratlar kullanır, yerleşmesini sağlarlardı. Fakat hiçbir zaman detay kelimesi dilimizden çıkarılamadı; tıpkı ilköğretim sonrası okullarda öğretmene hoca denmesi gibi. Bizim dilimizde olduğu gibi dünyanın bütün dillerinde alıntı kelimeler vardır ve bu yadırganmamaktadır. Türkçemiz de yabancı dillerden kelimeler almıştır ve bunları kendi dil kurallarına uydurmuştur. Bizim dilimizden de başka dillere kelimeler geçmiştir ve bu doğaldır.
1970-80 yılları arasında TDK, dilde öz Türkçecilik akımı başlatmıştı. O kadar ileri gitmişlerdi ki türetilen çoğu kelime Türkçenin kurallarını zorluyordu. Bu kelimelerden bugün eser yoktur. Çünkü tutmamışlardı. Çok uzatmadan bir konuyu da burada ele alıp yazımıza son verelim. Dilde bir de anlam kaymasına uğrayan kelimeler vardır. Uçak bunlardandır. Uçak havaalanı veya tayyare meydanı karşılığında türetilmişti. Sonra anlam kaymasıyla tayyare karşılığı oldu. Çünkü –k eki Türkçede mekân ismi yapar. Durmak’tan durak, barınmak’tan barınak gibi.
Her zaman söylüyoruz tekrar edelim; dil canlı bir varlıktır ve her yeniliğe açıktır. Fakat kendi kuralları vardır ve ondan asla taviz vermez.
Muhabbetle efendim!
